Lista najczęściej zadawanych pytań - zabezpieczenie emerytalne

Kto tworzy PPE?

Pracuję w firmie zatrudniającej kilkuset pracowników. Chcielibyśmy, aby pracodawca opłacał nam składki na PPE. Czy pracowniczy program emerytalny mogą powołać związki zawodowe działające w naszej firmie, czy musi to zrobić pracodawca? Tworzenie pracowniczych programów emerytalnych umożliwiono wraz z wprowadzeniem nowego systemu emerytalnego. W przypadku tych form oszczędzania inicjatywa powołania programu należy do pracodawcy, wskutek czego nie każdy ubezpieczony chcący skorzystać z PPE ma taką możliwość. Nawet jeśli większość pracowników chce utworzenia programu, nie mogą sami go powołać - decyzję w tej sprawie podejmuje zawsze pracodawca, oczywiście w porozumieniu z pracownikami, w tym przypadku - z ich reprezentacją czyli związkami zawodowymi. Jeden pracodawca może prowadzić tylko jeden PPE. Wyjątkiem są sytuacje przejęcia innej firmy lub połączenia z inną jednostką. Kilku pracodawców może podjąć decyzję o utworzeniu wspólnego międzyzakładowego pracowniczego programu emerytalnego.

W dniu złożenia wniosku o zarejestrowanie programu prawo do uczestnictwa w PPE musi przysługiwać co najmniej połowie pracowników zatrudnionych u pracodawcy, który tworzy program.

Wybór formy PPE

Mój pracodawca postanowił utworzyć PPE dla swoich pracowników i sam wybrał, że będzie to grupowe inwestycyjne ubezpieczenie na życie. Czy decyzja o wyborze konkretnej formy nie powinna należeć do pracownika uczestniczącego w programie?

Pracodawca może prowadzić pracowniczy program emerytalny w jednej z trzech form:

funduszu emerytalnego; umowy o wnoszenie przez pracodawcę składek pracowników do funduszu inwestycyjnego (w tym również wnoszenie składek do wielu funduszy zarządzanych przez to samo towarzystwo); umowy grupowego ubezpieczenia na życie pracowników z zakładem ubezpieczeń w formie grupowego ubezpieczenia na życie z ubezpieczeniowym funduszem kapitałowym.

Aby utworzyć PPE pracodawca musi najpierw podjąć decyzję, w jakiej formie będą gromadzone środki emerytalne pracowników. Wybór formy i instytucji finansowej prowadzącej program należy do pracodawcy. Pracodawca może zadecydować o skorzystaniu z usług zewnętrznych instytucji zarządzających środkami lub samodzielnie powołać instytucję zarządzającą środkami pracowników gromadzonymi w utworzonym przez niego PPE. Po podjęciu decyzji przedstawia on reprezentacji pracowników projekt umową z wybraną instytucją finansową. Po negocjacjach z pracownikami pracodawca podpisuje umowę zakładową z reprezentacją pracowników, umowę z instytucją finansową i rejestruje tworzone PPE. Natomiast pracownik składający deklarację przystąpienia do programu nie może dokonać wyboru formy oszczędzania – może jedynie zadecydować o wnoszeniu składki dodatkowej i jej wysokości.

Warunki prowadzenia programu Gdzie znajdę warunki, na jakich prowadzony jest mój program emerytalny? Nie ma ich w dokumencie, który pracodawca dostarczył mi jako potwierdzenie uczestnictwa w programie.

Podstawowe warunki prowadzenia PPE określa umowa zakładowa zawarta przez pracodawcę z reprezentacją pracowników. Znajdują się w niej m.in. informacje o:

formie programu wraz ze wskazaniem zarządzającego, warunkach przystępowania do programu i występowania z niego, możliwościach i warunkach wypowiedzenia umowy między pracodawcą a instytucją finansową albo warunkach likwidacji pracowniczego towarzystwa emerytalnego, warunkach, terminach i sposobie dokonania wypłaty, wypłaty transferowej oraz zwrotu, wysokości składki podstawowej, minimalnej wysokości możliwej do zadeklarowania składki dodatkowej, jeżeli umowa zakładowa nie zakazuje deklarowania składki dodatkowej, sposobie deklarowania składki dodatkowej oraz terminach naliczania i potrącania tych składek przez pracodawcę, kosztach i opłatach obciążających uczestnika i pracodawcę, warunkach zmiany i wypowiedzenia umowy zakładowej, warunkach jednostronnego zawieszenia odprowadzania składek podstawowych oraz czasowego ograniczenia wysokości składek podstawowych przez pracodawcę, Pracownik powinien zapoznać się z umową zakładową przed złożeniem deklaracji przystąpienia do PPE.

Kto może być członkiem PPE? Pracuję w obecnej firmie 4 miesiące. Mój pracodawca prowadzi PPE. Czy mogę do niego przystąpić?

Tak, może Pan przystąpić do PPE. Członkiem PPE może być pracownik, który jest zatrudniony u danego pracodawcy, nie krócej niż 3 miesiące. Pracodawca może jednak w umowie zakładowej poszerzyć grono pracowników mających możliwość skorzystania z PPE np. skracając wymagany staż pracy do dwóch miesięcy. Pracownikiem jest osoba zatrudniona na podstawie umowy o pracę, powołania, wyboru, mianowania, spółdzielczej umowy o pracę oraz osobę zatrudniona na podstawie powołania lub wyboru do organu reprezentującego osobę prawną. Osoba zatrudniona u kilku pracodawców może uczestniczyć w kilku pracowniczych programach emerytalnych prowadzonych przez zatrudniających ją pracodawców.

Jak przystąpić do PPE? Mój pracodawca prowadzi PPE. Spełniam wszystkie wymagane warunki. Jak przystąpić do programu?

Pracownik przystępuje do pracowniczego programu emerytalnego przez złożenie odpowiedniej deklaracji. Pracodawca Musi przyjąć deklarację i pisemnie potwierdzić jej przyjęcie, jeżeli osoba składająca deklarację spełnia warunki zawarte w zakładowej umowie emerytalnej (wymagany staż pracy). Jeśli pracownik nie spełnia warunków do uczestnictwa w PPE, pracodawca musi w ciągu miesiąca poinformować na piśmie o odmowie przyjęcia deklaracji. Poza danymi uczestnika, pracodawcy i instytucji finansowej, deklaracja przystąpienia zawiera m.in. informacje o wysokości zadeklarowanej przez pracownika składki dodatkowej (jeżeli umowa zakładowa nie zakazuje wnoszenia składki dodatkowej) oraz może wskazywać osoby uprawnione do otrzymania zgromadzonych środków w przypadku śmierci uczestnika.

Wysokość składki na PPE Chciałbym jak najwięcej oszczędzać na dodatkową emeryturę. Mój pracodawca przekazuje miesięczne na moje PPE ustaloną kwotę. Czy sam mogę przekazywać dodatkową składkę?

Do pracowniczego programu emerytalnego można wnosić tzw. składkę podstawową i składkę dodatkową. Składkę podstawową finansuje pracodawca i nie może ona przekroczyć 7% wynagrodzenia uczestnika. Z Pana wynagrodzenia potrącany jest jedynie podatek dochodowy od sfinansowanej przez pracodawcę składki. Wysokość składki podstawowej może być ustalona: 1) procentowo od wynagrodzenia (np. 5% wynagrodzenia) albo 2) w jednakowej kwocie dla wszystkich uczestników (np. po 200 zł), albo 3) procentowo od wynagrodzenia, z określeniem maksymalnej kwotowej wysokości tej składki (np. 6% wynagrodzenia ale nie więcej niż 500 zł).

Może Pan zadeklarować składkę dodatkową, jeżeli umowa zakładowa tego nie zakazuje. Wówczas wysokość składki dodatkowej powinien Pan określić w deklaracji przystąpienia do PPE lub już w czasie uczestniczenia w PPE złożyć pracodawcy odpowiednią dyspozycję. Nie jest to decyzji nieodwołalna. Można zmienić wysokość składki dodatkowej lub zrezygnować z jej wnoszenia poprzez zmianę deklaracji. Suma składek dodatkowych wniesionych przez Pana do jednego programu w ciągu roku kalendarzowego nie może przekroczyć trzykrotności kwoty odpowiadającej maksymalnej wysokości kwoty wpłaty na IKE (w 2005 r. jest to 3 x 3.635 zł = 10.905 zł). Składka dodatkowa będzie potrącana z Pana wynagrodzenia po jego opodatkowaniu.

Czy pracodawca może zawiesić opłacanie składek?

Uczestniczę w pracowniczym programie emerytalnym od 3 lat. Od dwóch miesięcy mój pracodawca nie opłaca składek. Czy pracodawca może bez zgody pracowników podjąć decyzję o zawieszeniu opłacania składek na PPE?

Tak, pracodawca może sam, bez zgody pracowników, podjąć decyzję o zawieszeniu odprowadzanie składek podstawowych lub czasowym ograniczeniu wysokości naliczanej składki podstawowej. Decyzja ta dotyczy wówczas wszystkich pracowników - pracodawca nie może zawiesić składek wyłącznie wybranym uczestnikom PPE. W okresie obejmującym 12 kolejnych miesięcy kalendarzowych łączny okres jednostronnego zawieszenia nie może przekroczyć 3 miesięcy, chyba że umowa zakładowa przewiduje okres dłuższy (do 6 miesięcy).

Jeśli po wykorzystanym okresie zawieszenia składek sytuacja finansowa pracodawcy nie pozwala na ich dalsze opłacanie, pracodawca może zawrzeć z reprezentacją pracowników porozumienie o dalszym zawieszeniu naliczania i odprowadzania składek podstawowych lub czasowym ograniczeniu ich wysokości. W okresie obejmującym 48 kolejnych miesięcy kalendarzowych łączny okres obowiązywania porozumienia nie może przekroczyć 24 miesięcy. W wyjątkowych przypadkach związanych z niekorzystną sytuacją finansową pracodawcy okres ten można wydłużyć. W takim przypadku wymagana jest zgoda reprezentacji pracowników.

Czasowe zawieszenie opłacania składek pozwala na kontynuację opłacania składek na PPE po okresie przejściowych problemów finansowych pracodawcy. Gdyby pracodawca nie mógł zawiesić opłacania składek, musiałby w przypadku pogorszenia sytuacji finansowej zrezygnować z PPE dla swoich pracowników.

PPE a zmiana pracodawcy Pracowałem w firmie oferującej PPE – przez 5 lat gromadziłem środki na przyszła emeryturę. Teraz zmieniłem jednak pracodawcę. Czy mogę wypłacić zgromadzone w PPE pieniądze?

W przypadku gdy zmienia Pan pracodawcę, środki pozostają na Pana rachunku w dotychczasowym PPE do czasu wypłaty, wypłaty transferowej lub zwrotu. Jeżeli Pana nowy pracodawca prowadzi PPE dla swoich pracowników, to po przystąpieniu do nowego programu może Pan złożyć dyspozycję przekazania środków z dotychczasowego PPE do nowego programu i dokonać tzw. wypłaty transferowej. Jeśli nowy pracodawca nie prowadzi PPE i nie chce Pan zostawiać ich w dotychczasowym programie, może Pan przenieść środki do innej instytucji finansowej na indywidualne konto emerytalne (IKE). Będzie to wówczas również tzw. wypłata transferowa z jednej instytucji finansowej do innej. Prowadzenie indywidualnych kont emerytalnych oferują banki, domy maklerskie, zakłady ubezpieczeń i towarzystwa funduszy inwestycyjnych. Jeżeli założy Pan indywidualne konto emerytalne, wówczas transfer środków może został dokonany z dotychczasowego PPE na Pana IKE.

Dziedziczenie środków zgromadzonych w PPE Co się stanie ze zgromadzonymi przeze mnie środkami w pracowniczym programie emerytalnym, w przypadku śmierci przed uzyskaniem prawa do emerytury?

Środki zgromadzone w pracowniczym programie emerytalnym należą do uczestnika, chociaż nie może on nimi swobodnie dysponować. Jak każdy zgromadzony majątek podlegają dziedziczeniu. W deklaracji przystąpienia do PPE uczestnik może wskazać osoby, które powinny otrzymać środki zgromadzone na jego rachunku w programie, w wypadku jego śmierci. W każdej chwili można zmienić lub odwołać taką dyspozycję. Jeżeli uczestnik wskazał kilka osób uprawnionych do otrzymania środków po jego śmierci, a nie oznaczył ich udziału w tych środkach, przyjmuje się, że udziały tych osób są równe. W przypadku niewskazania osób uprawnionych, zgromadzone środki otrzymują spadkobiercy.

Czy mogę wypłacić środki z PPE?

Zgromadziłem dosyć dużą kwotę w pracowniczym programie emerytalnym. Chciałbym już teraz wykorzystać te środki. Czy mogę wypowiedzieć umowę i otrzymać wypłatę całości bądź części zgromadzonego kapitału?

W każdej chwili można wypowiedzieć udział w programie poprzez złożenie pracodawcy pisemnego oświadczenia. W przypadku wypowiedzenia uczestnictwa w programie środki dotychczas zgromadzone na rachunku w PPE pozostają jednak na tym rachunku do czasu ich wypłaty, wypłaty transferowej lub zwrotu.

Wypłata środków następuje:

na wniosek uczestnika po osiągnięciu przez niego wieku 60 lat, na wniosek uczestnika po przedstawieniu przez niego decyzji o przyznaniu prawa do emerytury i po ukończeniu 55 roku życia, w przypadku ukończenia przez uczestnika 70 lat, jeżeli wcześniej nie wystąpił z wnioskiem o wypłatę środków, na wniosek osoby uprawnionej, w przypadku śmierci uczestnika. Środki mogą być wypłacone jednorazowo albo ratalnie.

Wypłaty transferowej można dokonać: 1) do innego programu, którego jest Pan uczestnikiem (np. przy zmianie pracodawcy), 2) na Pana indywidualne konto emerytalne (IKE), 3) na IKE osoby uprawnionej, w przypadku śmierci uczestnika. Złożenie wniosku o wypłatę transferową jest równoznaczne z wypowiedzeniem udziału w PPE. Wypłata transferowa nie może jednak nastąpić, gdy jest Pan nadal pracownikiem pracodawcy prowadzącego program.

Zwrot, czyli wycofanie środków zgromadzonych w ramach programu może nastąpić w przypadku likwidacji PPE, gdy nie ma Pan możliwości dokonania wypłaty bądź wypłaty transferowej. Warto pamiętać, że przy dokonywaniu zwrotu nie otrzyma Pan wszystkich zgromadzonych środków. 30% sumy składek podstawowych wpłaconych do programu jest wówczas przekazywane do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych i zapisywane na Pana koncie w I filarze jako „dodatkowa” składka emerytalna.

Kto nadzoruje działalność PPE?

Mój pracodawca utworzył dla swoich pracowników program emerytalny. Środkami zarządza zakład ubezpieczeń na życie. Kto powinien kontrolować i nadzorować funkcjonowanie mojego PPE? Obawiam się, że w przyszłości mogę stracić wszystkie środki np. z powodu bankructwa zakładu ubezpieczeń.

PPE są nadzorowane przez Komisję Nadzoru Ubezpieczeń i Funduszy Emerytalnych (KNUiFE). Jeżeli pracodawca prowadzi program niezgodnie z prawem, jest wzywany do usunięcia nieprawidłowości. Za naruszenie przepisów urząd nadzoru może mu nałożyć karę pieniężną w wysokości do 50.000 złotych. Nadzorowi na odrębnych zasadach podlegają także instytucję finansowe do których trafiają środki w ramach PPE. Nadzór nad zakładami ubezpieczeń (w tym towarzystwami ubezpieczeń wzajemnych) oraz pracowniczymi funduszami emerytalnymi sprawuje KNUiFE, zaś nadzór nad funduszami inwestycyjnymi Komisja Papierów Wartościowych i Giełd. W przypadku likwidacji pracodawcy prowadzącego program lub zakładu ubezpieczeń zarządzającego środkami i niemożności dokonania wypłaty lub wypłaty transferowej do innej instytucji finansowej, środki zgromadzone powinny zostać wypłacone w formie tzw. zwrotu. Przy dokonywaniu zwrotu uczestnik PPE nie otrzyma wszystkich zgromadzonych środków. 30% sumy składek podstawowych wpłaconych do programu jest wówczas przekazywane do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych i zapisywane na koncie w I filarze jako „dodatkowa” składka emerytalna.

PPE w formie ubezpieczenia na życie z funduszem kapitałowym Od roku uczestniczę w pracowniczym programie emerytalnym w formie grupowego ubezpieczenia na życie z ubezpieczeniowym funduszem kapitałowym. Zauważyłam, że kwota zgromadzona na moim rachunku jest niższa niż suma składek wpłaconych przez pracodawcę. Czy oznacza to, że zakład ubezpieczeń źle inwestuje moje środki emerytalne?

Dostępne w ramach PPE usługi można podzielić na produkty czysto oszczędnościowe i produkty o charakterze ochronno-oszczędnościowym. Produkty czysto oszczędnościowe (fundusz emerytalny i fundusz inwestycyjny) zapewniają gromadzenie i pomnażanie środków na przyszłą dodatkową emeryturę. W tym przypadku całość składki jest inwestowana. Natomiast umowy grupowego ubezpieczenia na życie z ubezpieczeniowym funduszem kapitałowym oprócz funkcji oszczędnościowej zapewniają również ochronę na wypadek śmierci uczestnika programu lub jego niezdolności do pracy (możliwe jest również wykupienie innych dodatkowych opcji). Składka jest wówczas dzielona na część ochronną i część oszczędnościową przekazywaną na fundusz kapitałowy. Warto pamiętać, że nie cała składka podstawowa powiększa środki gromadzone przez ubezpieczonego – na jednostki rozrachunkowe zamieniana jest jedynie tzw. składka oszczędnościowa (inwestycyjna). Pozostała część składki pokrywa koszty ochrony ubezpieczeniowej – z tej części składek w razie Pani śmierci lub niezdolności do pracy spowodowanej wypadkiem zakład ubezpieczeń sfinansuje należne świadczenie z tytułu ubezpieczenia na życie. W przypadku pracowniczego programu emerytalnego w formie umowy z zakładem ubezpieczeń na życie inwestowana część musi wynosić co najmniej 85% składki podstawowej.

(źródło: Urząd Rzecznika Ubezpieczonych )