Ubezpieczenia komunikacyjne - szkoda osobowa
Szkoda osobowa to takie zdarzenie będące następstwem sprawczego działania którego skutkiem jest śmierć, uszkodzenie ciała lub rozstrój zdrowia. Szkoda osobowa tyczy organizmu ludzkiego i wszelkich form naruszeń w jego funkcjonowaniu spowodowanych sprawczym działaniem lub zaniechaniem.
Świadczenia z tytułu szkód osobowych Zadośćuczynienie za doznaną krzywdę z tytułu uszkodzenia ciała
Instytucję zadośćuczynienia precyzuje art. 444 § 1 w związku z 445 par 1 k.c. stanowiąc, iż osobie poszkodowanej, która w wyniku wyrządzonej jej szkody doznała uszkodzenia ciała lub rozstroju zdrowia sąd może przyznać odpowiednią sumę tytułem zadośćuczynienia pieniężnego za doznana krzywdę. Zadośćuczynienie jest świadczeniem jednorazowym i pieniężnym, mającym stanowić sposób złagodzenia cierpień fizycznych i psychicznych poszkodowanego. Obejmuje wszystkie cierpienia doznane przez poszkodowanego, a także te, które będzie odczuwać w przyszłości. Jest świadczeniem osobistym tzn. przynależne jest poszkodowanemu. Przy określaniu zadośćuczynienia, kierując się praktyką Sądu Najwyższego należy uwzględnić wszystkie elementy krzywdy łącznie z tymi, które mogą ujawnić się w przyszłości. Przy ustalaniu zadośćuczynienia winno się brać pod uwagę takie elementy jak stopień trwałego uszczerbku na zdrowiu poszkodowanego (kalectwo, oszpecenie), długotrwałość choroby, cierpień, leczenia, rehabilitacji (bolesność zabiegów, dokonywane operacje, leczenie sanatoryjne), wiek i płeć poszkodowanego, poczucie bezradności życiowej jego widoki i możliwości w przyszłości (niemożność wykonywania zawodu, uprawiania sportu, zawarcia związku małżeńskiego, posiadania dzieci) a także aktualną stopę życiową społeczeństwa na terenie w którym zamieszkuje poszkodowany. Ustalanie zadośćuczynienia nie może być mechanicznym obliczaniem - musi być każdorazowo rozpatrywane w sposób indywidualny z uwzględnieniem różnorakich czynników. Niestety praktyka likwidacyjna zakładów odbiega czasami w sposób rażący od nakreślonego sposobu ustalenia zadośćuczynienia przez orzecznictwo ograniczając się wyłącznie do bazowania na stopniu trwałego uszczerbku na zdrowiu poszkodowanego mnożonego przez określoną kwotę z pominięciem innych wskazanych przez orzecznictwo czynników.
Zadośćuczynienie - przegląd orzecznictwa
Art. 445. § 1 k.c. W wypadkach przewidzianych w artykule 444 k.c. sąd może przyznać poszkodowanemu odpowiednią sumę tytułem zadośćuczynienia pieniężnego za doznaną krzywdę.
Czynniki wskazane przez orzecznictwo mające wpływ na wysokość zadośćuczynienia
Orzecznictwo
- nasilenie cierpień,
- długotrwałość choroby,
- rozmiar kalectwa,
- trwałość następstw zdarzenia,
- konsekwencje uszczerbku na zdrowiu w życiu prywatnym i społecznym
Wyrok S.N. z dnia 10.06.1999 II UKN 681/98
- cierpienia fizyczne
- cierpienia psychiczne
Wyrok S.A. z dnia 03.11.1994 III APr 43/94
- aktualne warunki i przeciętna stopa życiowa społeczeństwa, która jest związana z miejscem zamieszkania, zamożnością społeczeństwa
Wyrok S.N. z dnia 22.04.1985 II CR 94/85
- przemiany gospodarcze w danym kraju (standard życia)
Wyrok S.N. z dnia 18.01.1984 I CR 407/83
- utrata możliwości wykonywania pracy, korzystania z rozrywek
Wyrok S.N. z dnia 18.12.1975 I CR 862/75
- sytuacja życiowa ofiary wypadku przed jego zaistnieniem i po jego zaistnieniu
Wyrok S.N. z dnia 27.11.1974 II CR 654/74
- wiek poszkodowanego (dziecko winno otrzymać wyższe zadośćuczynienie niż dorosły)
Wyrok S.N. z dnia 22.08.1977 II CR 266/77
Wyrok S.N. z dnia 13.03.1973 II CR 50/73
- wyłączenie poszkodowanego z normalnego życia (np. trudności w opuszczaniu mieszkania)
Wyrok S.N. z dnia 09.03.1973 I CR 55/73
- utrata przez ucznia roku szkolnego w związku z chorobą będącą następstwem wypadku
Wyrok S.N. z dnia 20.10.1972 I CR 354/72
- nie mogą występować z roszczeniem o zadośćuczynienie, osoby które doznały rozstroju zdrowia wywołanego wiadomością o uszkodzeniach ciała lub śmierci osoby najbliższej
Wyrok S.N. I CA z dnia 13.10.1987r. IV CR 266/87
Wysokość zadośćuczynienia - przegląd orzecznictwa
Skoro piętnastomiesięczne dziecko na skutek wypadku tramwajowego stało się 100% inwalidą na całe życie, to słusznym jest, by zadośćuczynienie, które zgodnie z art. 445 § 1 k.c. ma być odpowiednie w stosunku do szkody, było również wyjątkowo wysokie. Przeważnie w wypadku zupełnego i trwałego inwalidztwa osób dorosłych sumy zadośćuczynienia nie przekraczają 100 000 zł - w tym przypadku sumę tę należało określić znacznie wyżej, i przyjąć, że odpowiednią sumą zadośćuczynienia będzie kwota 150 000 zł.
Wyrok S.N. z dnia 22.08.1977 II CR 266/77
Tytułem zadośćuczynienia przyznawane są sumy 50 000 zł i wyższe wtedy, kiedy trwałe skutki uszkodzenia ciała lub wywołania rozstroju zdrowia są tego rodzaju, że wyłączają poszkodowanego z normalnego życia zwłaszcza ze względu na niemożność lub daleko idące trudności w opuszczaniu mieszkania.
Wyrok S.N. z dnia 09.03.1973 I CR 55/73
Zasądzenie zadośćuczynienia w kwocie przekraczającej 50 000 zł może mieć miejsce jedynie w wypadkach wyjątkowych, to jest wtedy, gdy chodzi o krzywdę o szczególnie znacznym ciężarze gatunkowym, np. całkowita ślepota, paraliż, utrata obu kończyn.
Wyrok S.N. z dnia 03.05.1972 I CR 106/72
W przypadku gdy powód doznał ciężkich obrażeń ciała, a w następstwie wypadku (w chwili wypadku miał 35 lat) utracił całkowitą zdolność do wykonywania jakiejkolwiek pracy uznać należy za stosowne przyznanie zadośćuczynienia w wysokości 60 000 zł.
Wyrok S.N. z dnia 12.12.1967 I PR 389/67
Niezależnie od cierpień doznanych przez powoda, fakt spowodowania u 17 letniego chłopca inwalidztwa II grupy, a więc całkowitego wyłączenia go z grona ludzi pracy, uzasadnia, iż odpowiednią sumą zadośćuczynienia za krzywdę powoda powinna być kwota 40 000 zł.
Wyrok S.N. z dnia 03.12.1970 I PR 427/70
* UWAGA przy analizowaniu powyższych wyroków, należy pamiętać o czasie w którym zostały one wydane. Orzeczenia te mają na celu ukazać - jakiego rodzaju czynniki uzasadniają wysokie zadośćuczynienie.
Stosowne odszkodowanie
Stosowne odszkodowanie jest świadczeniem należnym w wypadku śmierci poszkodowanego, osobom, które wykażą, że wskutek śmierci doznały znacznego pogorszenia sytuacji życiowej. Stosowne odszkodowanie wypłacane jest w formie jednorazowej kwoty osobom najbliższym zmarłego poszkodowanego. Służy ono przede wszystkim dzieciom i współmałżonkowi poszkodowanego. W kręgu osób uprawnionych znajdują się również konkubent, rodzice, dziadkowie oraz rodzeństwo poszkodowanego z tym, że na skutek jego śmierci jak wskazano musi nastąpić znaczne pogorszenie sytuacji życiowej. Nie chodzi tutaj wyłącznie o aspekt materialny pogorszenia - są nim również brak pomocy w wychowaniu dzieci, brak pomocy w prowadzeniu gospodarstwa, załamanie psychiczne skutkujące utrata możliwości zarobkowania. Nauka i judykatura nie wypracowały ujednoliconego poglądu na temat czy stosowne odszkodowanie obejmuje także szkodę niemajątkową w postaci urazu psychicznego wywołanego śmiercią osoby bliskiej. Najczęściej można spotkać się z poglądem, że znaczne zmiany w stanie zdrowia wywołane tragiczną śmiercią osoby najbliższej uzasadnia przyznanie stosownego odszkodowania. Tym bardziej jest ono uzasadnione gdy idzie w parze z pogorszeniem sytuacji materialnej na skutek zmiany w stanie zdrowia najbliższych zmarłego będącej następstwem śmierci poszkodowanego.
Stosowne odszkodowanie - przegląd orzecznictwa
Art. 446. § 3 k.c. Sąd może ponadto przyznać najbliższym członkom rodziny zmarłego stosowne odszkodowanie, jeżeli wskutek jego śmierci nastąpiło znaczne pogorszenie ich sytuacji życiowej.
Warunki które winny być spełnione aby uzyskać świadczenie - stosowne odszkodowanie
Orzecznictwo
Znaczne pogorszenie sytuacji życiowej, w jakiej znaleźli się najbliżsi członkowie rodziny zmarłego na skutek jego śmierci (ocena znacznego pogorszenia zależna jest od rozmiarów ujemnych następstw natury majątkowej wywołanych przez śmierć osoby najbliższej).
Wyrok S.N. z dnia 08.07.1974 I CR 361/74
Utrata realnej możliwości polepszenia warunków życia, śmierć dorastającego syna, na którego pomoc w bliskiej przyszłości mogli liczyć rodzice - a zwłaszcza przy uwzględnieniu ich skromnych warunków materialnych.
Wyrok S.N. z dnia 13.05.1969 II CR 128/69
Pogorszenie pozycji życiowej danej osoby w świecie zewnętrznym np.:
Starsza siostra małoletniego rodzeństwa, po stracie matki musi zająć się prowadzeniem domu i przez to zmuszona jest zaprzestać cenionej w społeczeństwie pracy zawodowej.
Innym przykładem może być sytuacja, gdy starszy brat małoletniego rodzeństwa, na skutek śmierci swojego ojca musi zaniechać wyższych studiów i przystąpić do ciężkiej pracy fizycznej, pomimo tego, że praca ta nie jest gorzej płatna od tej, którą wykonywał by po studiach.
Wyrok S.N. z dnia 05.01.1968 I PR 424/67
Pogorszenie sytuacji życiowej najbliższych członków rodziny zmarłego musi znajdować swoje odbicie w sprawach majątkowych, co wyraża się w obniżeniu standardu życiowego (jest to konieczna przesłanka) oraz w poczuciu krzywdy, osamotnienia a także braku wsparcia psychicznego i pomocy.
Wyrok S.Apl. z dnia 27 stycznia 1998r I ACa 539/97
Brak pomocy w wychowaniu dzieci (śmierć ojca), stanowi również pogorszenie sytuacji życiowej matki dzieci.
Wyrok S.N. z dnia 05.03.1974 I CR 40/74
Śmierć jednego z małżonków pomagających w prowadzeniu gospodarstwa domowego i w związku z czym korzystanie z tej przyczyny z płatnej pomocy osoby trzeciej.
Wyrok S.N. z dnia 23.07.1971 II CR 237/71
Osamotnienie babci denata, która na starość nie może korzystać z pomocy wnuka (pomoc świadczona przez poszkodowanego w gospodarstwie domowym i w sprawach życiowych jego babci przedstawiała także określoną wartość materialną, którą trzeba kompensować wydatkami na usługi ze strony osoby trzeciej).
Wyrok S.N. z dnia 23.05.1975 II CR 164/75
Stosowne odszkodowanie obejmuje szkody, które nie są uwzględniane przy ustalaniu wysokości renty. Należą do nich szeroko pojęte szkody majątkowe, często nieuchwytne i trudne do obliczenia a prowadzące do znacznego pogorszenia sytuacji życiowej osoby najbliższej. Nie podlegają natomiast naprawieniu same cierpienia moralne związane ze śmiercią poszkodowanego.
Wyrok S.N. z dnia 26.10.1970 III PZP 27/70
W przypadku gdy jest kilka osób uprawnionych do stosownego odszkodowania każda z nich ma samodzielne roszczenie, niezależne od pozostałych.
Wyrok S.N. z dnia 15.09.1965 IPR 317/65
W przypadku załamania psychicznego skutkującego utratą możliwości zarobkowania.
Wyrok S.N. z dnia 30.11.1977 IV CR 458/77
Koszty związane z leczeniem
Jednym z podstawowych roszczeń przy szkodach osobowych jest żądanie pokrycia przez zakład ubezpieczeń kosztów związanych z leczeniem poszkodowanego. Środki na leczenie poszkodowanego można otrzymać zaliczkowo na podstawie zaleceń lekarskich odnośnie sposobu leczenia, rehabilitacji zaleconej diety etc. Oczywiście można ich żądać także po zakończeniu leczenia czy zakończeniu pewnych jego etapów, z tym że należy w obu /w przypadkach je wykazać. Wobec tego wskazanym jest zbieranie wszelkich rachunków, paragonów związanych z poniesionymi kosztami dla celów dowodowych.
Do kosztów związanych z leczeniem których może żądać poszkodowany należą:
- koszty wizyt w placówkach służby zdrowia,
- koszty zabiegów rehabilitacyjnych mających na celu przywrócenie sprawności i zmniejszenie dolegliwości powypadkowych,
- koszty oprotezowania i zakupu sprzętu ortopedycznego i rehabilitacyjnego,
- koszty transportu poszkodowanego tj. dojazdów na wizyty lekarskie, konsultacje i zbiegi rehabilitacyjne,
- koszty związane z dodatkowym dożywianiem w okresie leczenia i rehabilitacji mające na celu przyśpieszenie lub polepszenie procesu przywrócenia do zdrowia
- koszty koniecznej opieki nad poszkodowanym przez osoby trzecie w okresie leczenia i rehabilitacji.
Na tle zwrotu kosztów leczenia pojawia się problem korzystania z poszkodowanych z bezpłatnej służby zdrowia - czy wobec faktu, że poszkodowanemu służy bezpłatne leczenie zasadnym jest zwrot kosztów poniesionych w płatnych placówkach służby zdrowia. Oceniać zasadność zwrotu należy tutaj w oparciu o zalecenia lekarskie w tym zakresie - jeżeli dokumentacja medyczne wskazuje na to, że danego rodzaju czynności były zalecone bez wątpienia zwrot taki przysługuje.
Koszty związane z leczeniem - przegląd orzecznictwa
Art. 444. § 1 k.c. W razie uszkodzenia ciała lub wywołania rozstroju zdrowia naprawienie szkody obejmuje wszelkie wynikłe z tego powodu koszty. Na żądanie poszkodowanego zobowiązany do naprawienia szkody powinien wyłożyć z góry sumę potrzebną na koszty leczenia, a jeżeli poszkodowany stał się inwalidą, także sumę potrzebną na koszty przygotowania do innego zawodu.
Do kosztów związanych z leczeniem zaliczamy:
Orzecznictwo
Związane z zakupem leków
Poniesione w związku z transportem poszkodowanego
Należą do nich koszty nabycia samochodu inwalidzkiego niezbędnego dla leczenia i prowadzenia działalności gospodarczej pracownika poszkodowanego wskutek wypadku przy pracy.
Wyrok S.N. z dnia 14.05.1997 II UKN 113/97
Nie należą do nich koszty zakupu samochodu dla osoby opiekującej się poszkodowanym w celu jego przewożenia.
Wyrok S.N. z dnia 27.11.1981 IV CR 322/81
Nie należą do nich koszty pojazdu inwalidzkiego, jeżeli nie jest on konieczny do kompensowania kalectwa osoby poszkodowanej, a w szczególności do kontynuowania pracy zarobkowej wykonywanej przed wypadkiem.
Wyrok S.N. z dnia 16.01.1981 I CR 455/80
Związane z dodatkowym odżywianiem w okresie leczenia i rehabilitacji
Należą do nich koszty zakupu dla chorego bardziej wyszukanych potraw, większych ilości owoców, słodyczy itp. (pomimo tego, że chory nie wymagał specjalnej diety ale pod warunkiem, że nie było wyraźnego zalecenia lekarskiego nakazującego ograniczenie diety).
Wyrok S.N. z dnia 19.06.1975 V PRN 2/75
Wyrok S.N. z dnia 05.02.1974 I CR 864/73 s. 12
Należą się w okresie kuracji w przypadku nakazania przez lekarza specjalnej diety.
Wyrok S.N. z dnia 19.07.1968 I PR 228/68
Poniesione na dodatkowe zabiegi rehabilitacyjne mające przywrócić sprawność i zmniejszyć dolegliwości powypadkowe
Należą się one w przypadku szukania pomocy i porad u wybitnych specjalistów oraz w znanym zakładzie leczniczym (w przypadku konkretnego zagrożenia całkowitą ślepotą).
Wyrok S.N. z dnia 26.06.1969 II PR 217/69
Związane z dodatkową opieką w okresie leczenia
Należą się one w przypadku, gdy żona pracująca zarobkowo - w celu pielęgnacji męża, który doznał uszkodzenia ciała na skutek czynu niedozwolonego - porzuciła pracę i poniosła straty, poszkodowanemu przysługuje prawo żądania odszkodowania. Jeżeli opieka taka mogłaby być wykonana przez osobę trzecią, wysokość odszkodowania nie może przekraczać wynagrodzenia osoby mającej odpowiednie kwalifikacje.
Wyrok S.N. z dnia 04.10.1973 II CR 365/73
Koszty leczenia a publiczna służba zdrowia
Prawa żądania zwrotu lub wyłożenia z góry kosztów leczenia nie pozbawia również poszkodowanego okoliczność, że korzysta on z prywatnego lecznictwa jeżeli tylko wykazane zostanie, iż niezbędne jest stosowanie takich metod leczenia, zabiegów czy środków, które nie wchodzą w zakres lecznictwa uspołecznionego lub do których dostęp jest wysoce utrudniony lub wiąże się z długim oczekiwaniem analogicznie
Wyrok S.Apl. z dnia 26.11.1991 III APr 75/91
oraz
Wyrok S.N. z dnia 26.06.1969 II PR 217/69
Koszty związane z przygotowaniem do nowego zawodu
W sytuacji gdy na skutek wypadku poszkodowany stał się inwalidą trwale niezdolnym do wykonywania wyuczonego zawodu w takiej postaci jak przed wypadkiem może zwrócić się z roszczeniem o wyłożenie kwoty potrzebnej na przygotowanie do innego zawodu. Koszty te będą dotyczyły przede wszystkim pokrycia opłat związanych z podjęciem nauki mającej na celu zmianę wykształcenia, kursami, szkoleniami, zakupem pomocy naukowych niezbędnych do zdobycia nowego zawodu.
Koszty związane z przygotowaniem do nowego zawodu - przegląd orzecznictwa
Problematyka związana z kosztami przygotowania do innego zawodu
Orzecznictwo
Do kosztów związanych z przygotowaniem do innego zawodu nie można zaliczyć wydatków na budowę domu.
Jeżeli powód nie podjął starań o przyuczenie się do nowego zawodu i nie ujawnił kierunku przygotowań do jakiegoś zawodu, zachowanie takie uniemożliwia określenia kwoty potrzebnej na ten cel.
Wyrok S.N. z dnia 04.06.1970 I PR 64/70
Kwota wyłożona na przystosowanie do innego zawodu, może mieć charakter jednorazowy, bądź w interesie dłużnika i wierzyciela może być przyznana w formie pewnych świadczeń periodycznych.
Wyrok S.N. z dnia 10.02.1970 II CR 7/70
Jeżeli już po wypadku poszkodowany, podejmuje i kończy naukę zawodu, którego ze względu na wywołane wypadkiem inwalidztwo wykonywać nie może pokrycie kosztów związanych z przygotowaniem do nowego zawodu nie jest zasadne.
Wyrok S.N. z dnia 28.10.1970 II CR 634/69
Renty
Renta a zwiększone potrzeby
Obrażenia ciała będące skutkiem wypadku lub trwały rozstrój zdrowia, których doznała osoba poszkodowana w znacznej części wypadków powodują po jej stronie zwiększone potrzeby. Najczęściej są to potrzeby związane z utrzymaniem jej stanu zdrowia oraz opieką nad poszkodowanym. Tego typu potrzeby oznaczają dla poszkodowanego zwiększone koszty, do których pokrycia zobowiązany jest sprawca szkody i tym samym jego zakład ubezpieczeń w zakresie OC. Wydatki te zazwyczaj występują w dłuższej perspektywie czasowej i comiesięczne ich egzekwowanie byłoby nadmiernie uciążliwe. Dlatego też przy zwiększonych potrzebach w dłuższym okresie czasu można żądać świadczenia jakim jest renta na zwiększone potrzeby wykazując zgodnie z art. 6 k.c. jej zasadność. Dla skutecznego wykazania uprawnienia do tego typu renty wystarczy przedstawienie zaświadczenia lekarskiego (opinii) wskazującego zakres zwiększonych potrzeb i prawdopodobny czas w jakich będą one występowały. Przy tak szerokim określeniu obowiązku świadczenia niemożliwy jest precyzyjny wymiar jego wysokości. Wymiar takiej renty określa się na podstawie ustalonego zakresu potrzeb oraz ogólnej wiedzy o kosztach leczenia, opieki i zabiegów rehabilitacyjnych. Nie oznacza to jednak, że renta na zwiększone potrzeby będzie przez cały czas w jednakowej wysokości - jej wymiar może się zmniejszać lub zwiększać w zależności od potrzeb i faktycznie ponoszonych dodatkowych kosztów przez poszkodowanego. Zmiany wymiaru renty może żądać poszkodowany w każdym czasie, może też jej wymiar badać zakład ubezpieczeń. Renta na zwiększone potrzeby może przybrać charakter czasowy lub stały, w zależności od określenia czasu występowania zwiększonych potrzeb u osoby poszkodowanej. Renta o charakterze czasowym przyznawana jest wtedy, gdy następstwa szkody osobowej są długotrwałe, ale odwracalne. Gdy następstwa mają charakter nieodwracalny, ustala się rentę stałą.
Renta z tytułu zwiększonych potrzeb - przegląd orzecznictwa
Art. 444 § 2 k.c. Jeżeli poszkodowany utracił całkowicie lub częściowo zdolność do pracy zarobkowej albo jeżeli zwiększyły się jego potrzeby lub zmniejszyły widoki powodzenia na przyszłość, może on żądać od zobowiązanego do naprawienia szkody odpowiedniej renty.
Renta z tytułu zwiększonych potrzeb przysługuje m.in.:
Orzecznictwo
Gdy istnieje konieczność stałego leczenia, zabiegów, kuracji, opieki osób trzecich specjalnego dożywiania itp. (zwiększenie potrzeb poszkodowanego stanowi szkodę przyszłą, wyrażającą się w stale powtarzających się wydatkach)
Wyrok S.Apel. z dnia 24.05.1996 III Apr 7/96
Gdy w chwili wydania wyroku zasądzającego rentę poszkodowany z powodu braku odpowiedniego wieku lub pobierania nauki, nie pracował a następnie okazało się, że na skutek wypadku jest całkowicie lub częściowo niezdolny do pracy na podstawie art. 907 § 2 k.c. może żądać zmiany wysokości renty.
Wyrok S.N. z dnia 02.03.1982 I CR 27/82
W przypadku, gdy opiekę nad niedołężnym na skutek inwalidztwa poszkodowanym sprawują jego domownicy.
Wyrok S.N. z dnia 26.07.1977 I CR 143/77
Gdy zachodzi samo istnienie zwiększonych potrzeb jako następstwo czynu niedozwolonego (przyznanie renty nie jest uzależnione od wykazania, że poszkodowany potrzeby faktycznie zaspokaja i ponosi związane z nimi wydatki).
Wyrok S.N. z dnia 11.03.1976 IV CR 50/76
Wyrok S.N. z dnia 28.11.1972 I CR 534/72
Gdy ujawni się konieczność ponoszenia stale zwiększonych wydatków na odpowiednie leczenie dla osiągnięcia poprawy lub zapobieżenia pogorszeniu się stanu poszkodowanego
Wyrok S.N. z dnia 03.06.1969 III PRN 34/69
Renta uzupełniająca
Na skutek następstw powypadkowych poszkodowany może utracić zdolność do pracy zarobkowej. Utrata zdolności do pracy może mieć charakter zarówno okresowy jak i stały. W wypadku czasowej utraty zdolności do pracy poszkodowany może wystąpić do zakładu ubezpieczeń z roszczeniem o pokrycie powstałej straty w postaci utraconego zarobku. Natomiast jeżeli utrata ma charakter stały np. poszkodowany nie będzie mógł pracować co najmniej przez 2 lata poszkodowany może zwrócić się do zakładu ubezpieczeń z roszczeniem rentowym. Przy rozpatrywaniu roszczenia o rentę uzupełniającą należy przede wszystkim ustalić, w jakim zakresie osoba poszkodowana rzeczywiście utraciła zdolność do wykonywania pracy zarobkowej. Oceny dokonuje się po zakończeniu leczenia obrażeń powypadkowych, gdy możliwe jest określenie charakteru i faktycznego rozmiaru następstw oraz ich wpływu na możliwości dalszej pracy zawodowej poszkodowanego. Pomocna w tej sprawie jest zwykle decyzja lekarza orzecznika działającego w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych, który dokonuje medycznej oceny czy utrata zdolności do pracy jest całkowita i stała czy też częściowa.
W przypadku częściowej utraty zdolności do wykonywania pracy zawodowej poszkodowany może żądać przyznania renty uzupełniającej w takim stopniu w jakim utracił zdolność do jej wykonywania. Może się również zdarzyć, iż stan zdrowia poszkodowanego tak się poprawi, że będzie mógł powrócić do pracy w pełnym wymiarze co będzie skutkowało zakończeniem obowiązku rentowego po stronie ubezpieczyciela. Ustalenie wysokości renty jest stosunkowo proste, gdyż polega na matematycznym zróżnicowaniu dochodów osiąganych przed wypadkiem z dochodami powypadkowymi. W praktyce w przeważającej części przypadków wygląda to w ten sposób, iż od wynagrodzenia osiąganego przed wypadkiem odejmuje się rentę wypłacaną przez ZUS po wypadku.
W sytuacji gdy poszkodowany prowadził przed wypadkiem działalność gospodarczą celem ustalenia przysługującej mu renty należy porównać zestawienie kosztów i przychodów za okresy sprzed wypadku - przykładowo za podstawę tych obliczeń mogą służyć sprawozdania podatkowe, wskaźniki zyskowności branży, etc. Należy również brać pod uwagę czynniki wpływające na zmianę zyskowności prowadzonej działalności w szczególności takie jak obustronne zmiany koniunktury rynkowej czy też możliwości uzyskiwania wyższych dochodów (np. wprowadzenie nowych technologii, podwyższenie kwalifikacji etc.).
Przy ustalaniu wysokości renty nie można pominąć spraw związanych z opodatkowaniem osobistym poszkodowanego. Ponieważ renty z prawa cywilnego zgodnie z ustawą o podatku dochodowym są zwolnione z podatku, aby wysokość renty nie przekraczała granicy szkody, pomniejsza się ją ostatecznie o wartość podatku, jaki dana osoba musiałaby uiścić, gdyby nie wyrządzono jej szkody i otrzymywałaby wynagrodzenie. Może również wystąpić przypadek, gdy poszkodowanym jest osoba, która w chwili wypadku nie pracowała z powodu braku odpowiedniego wieku lub pobierania nauki. W takich przypadkach poszkodowani małoletni oraz pobierający naukę przez pierwsze lata otrzymują rentę na zwiększone potrzeby, którą po osiągnięciu dorosłego wieku lub zakończeniu nauki zastępuje się rentą uzupełniającą. Podobnie wygląda sytuacja osób będących w zaawansowanym wieku bowiem do czasu osiągnięcia wieku emerytalnego pobierają rentę uzupełniającą.
Po osiągnięciu wieku emerytalnego zakład ubezpieczeń może zmienić podstawę jej naliczania - od tego momentu nie będzie to różnica w dochodach a potencjalna emerytura jaką otrzymywałby poszkodowany gdyby pracował do czasu osiągnięcia uprawnień emerytalnych. Tak wyliczona renta w zależności od czynników rzutujących na zmiany jej wymiaru może na wniosek stron ulegać zmianom.
Renta uzupełniająca - przegląd orzecznictwa
Art. 444 § 2 k.c. Jeżeli poszkodowany utracił całkowicie lub częściowo zdolność do pracy zarobkowej albo jeżeli zwiększyły się jego potrzeby lub zmniejszyły widoki powodzenia na przyszłość, może on żądać od zobowiązanego do naprawienia szkody odpowiedniej renty.
Renta uzupełniająca
Orzecznictwo
Renta dla poszkodowanego, który częściowo jest zdolny do pracy, powinna odpowiadać różnicy między zarobkami, jakie mógłby osiągnąć, gdyby nie uległ wypadkowi, a sumą renty inwalidzkiej i wynagrodzenia, przy wykorzystaniu swej uszczuplonej zdolności do pracy.
Wyrok S.N. z dnia 10.06.1999 II UKN 682/98
Konieczną przesłanką uzyskania renty z tego tytułu, w przypadku gdy poszkodowany nie jest całkowicie niezdolny do pracy, jest podjęcie przez niego pracy, odpowiadającej jego stanowi zdrowia.
Wyrok S.N. z dnia 30.12.1970 I CR 527/70
Podstawę ustalenia renty uzupełniającej stanowi zarobek zmniejszony o podatek od wynagrodzenia (netto)
Wyrok S.N. z dnia 19.04.1973 I PR 85/73
Renta ta ma na celu naprawienie szkody przyszłej, wyrażającej się w wydatkach na zwiększone potrzeby oraz w nieosiągnięciu tych zarobków i innych korzyści majątkowych, jakie poszkodowany osiągnąłby w przyszłości gdyby nie doznał rozstroju zdrowia.
Wyrok S apel z dnia 23.05.1991 III APr 37/91
Prawo do renty z tytułu utraconych zarobków, nie jest uzależnione od wykazania, że poszkodowany w swojej obecnej sytuacji, będzie efektywnie wydatkował odpowiednie sumy pieniężne.
Wyrok S.N. z dnia 28.05.1991 IV CR 712/90
Przy jej ustalaniu miarodajne są faktycznie przepracowane godziny, o ile praca w godzinach nadliczbowych ma charakter stały i decyduje o przeciętnej wysokości uzyskiwanego przez pracownika wynagrodzenia
Wyrok S.N. z dnia 13.04.1977 III PR 41/77
Przy jej ustalaniu nie bierze się pod uwagę diet, które przyznawano pracownikowi w trak.c.ie podróży służbowych. Możliwość zaoszczędzenia w podróży niektórych wydatków pokrywanych z diet, zgodnie z ich przeznaczeniem, również nie stanowi utraconego zarobku, a tym samym szkody
Wyrok S.N. z dnia 07.06.1974 I CR 423/74
Przy jej ustalaniu nie bierze się pod uwagę stypendium (ma ono jedynie charakter pomocy materialnej dla studentów, a nie zarobków).
Wyrok S.N. z dnia 10.04.1974 II CR 64/74 PKT. III
Renta płatna w następstwie śmierci poszkodowanego (alimentacyjna) W przypadku śmierci poszkodowanego o alimentację mogą zwrócić się do ubezpieczyciela sprawcy osoby, którym zmarły dostarczał środków do życia. Będą to przede wszystkim dzieci czy wychowankowie zmarłego, oraz w niektórych wypadkach jego małżonek czy konkubent. Będą to również inne osoby bliskie, którym zmarły poszkodowany dobrowolnie i stale dostarczał środków utrzymania - np. rodzice lub dziadkowie, którzy pozostawali na wyłącznym utrzymaniu dziecka, wnuczka. Rentę alimentacyjną określa się przy uwzględnieniu możliwości zarobkowych poszkodowanego na zasadach analogicznych dla ustalania renty uzupełniającej oraz przy uwzględnieniu potrzeb osoby uprawnionej do jej żądania z zastrzeżeniem, iż potencjalny dochód powinien być pomniejszony o taką część jaką zmarły przeznaczałby na potrzeby własne. Należy zwrócić uwagę, iż obowiązek ustanowienia tego typu renty powstaje nie tylko w zamian dostarczania środków pieniężnych ale również sprawowania opieki, wychowania etc. Czas trwania obowiązku rentowego (alimentacyjnego) będzie zróżnicowany ze względu na okres pozostawania po śmierci poszkodowanego bez środków utrzymania tj. czasu kontynuowania nauki i indywidualnej możliwości podjęcia pracy zarobkowej. W trak.c.ie płatności renty mogą nastąpić istotne zmiany stosunków, uzasadniające zarówno zmianę wysokości, sposobu płatności i charakteru renty co winna wykazać strona zgłaszająca roszczenie.
Renta alimentacyjna - przegląd orzecznictwa
Art. 446. .§ 2 k.c. Osoba, względem której ciążył na zmarłym ustawowy obowiązek alimentacyjny, może żądać od zobowiązanego do naprawienia szkody renty obliczonej stosownie do potrzeb poszkodowanego oraz do możliwości zarobkowych i majątkowych zmarłego przez czas prawdopodobnego trwania obowiązku alimentacyjnego. Takiej samej renty mogą żądać inne osoby bliskie, którym zmarły dobrowolnie i stale dostarczał środków utrzymania, jeżeli z okoliczności wynika, że wymagają tego zasady współżycia społecznego.
Renta alimentacyjna
Orzecznictwo
Prawo do renty alimentacyjnej jest roszczeniem osobistym każdej z osób uprawnionych i powinno być określone dla każdej z tych osób odrębnie
Wyrok S.N. z dnia 02.05.1975 I CR 103/75
Określając wysokość renty, należy wziąć pod uwagę tylko usprawiedliwione potrzeby osoby, a nie ewentualne potrzeby pełnoletnich jej dzieci, które mogły liczyć w pewnej mierze na pomoc ze strony zmarłego, gdyby żył i za życia pomagał tym dzieciom.
Wyrok S.N. z dnia 27.02.1975 III PR 11/75
Renta alimentacyjna nie należy z powodu śmierci męża żonie posiadającej pełną zdolność do pracy zarobkowej i nie obciążonej obowiązkiem wychowywania małoletnich dzieci, chociażby za życia pozostawała na jego utrzymaniu.
Wyrok S.N. z dnia 18.01.1974 I CR 746/73
Jeżeli pozostały przy życiu małżonek obarczony jest obowiązkiem wychowywania małoletnich dzieci i z tego powodu nie może podjąć pracy zarobkowej, względnie gdy z dotychczasowej pracy zarobkowej (z uwagi na zaszłe zmiany rodzinne) zmuszony jest zrezygnować wobec konieczności roztoczenia osobistych starań o wychowanie dzieci, to w takiej sytuacji pozostałemu przy życiu małżonkowi może przysługiwać renta alimentacyjna
Wyrok S.N. z dnia 18.10.1972 I CR 383/72
Okoliczność, że ojciec dziecka, na rzecz którego została zasądzona renta odszkodowawcza z tytułu śmierci matki, zawarł ponowne małżeństwo, nie ma wpływu na podstawę i wysokość renty.
Uchwała S.N. z dnia 28.05.1968 III CZP 50/68
Wdowie, która w dniu śmierci męża była w ciąży, przysługuje renta alimentacyjna, jako niezdolnej do wykonywania zatrudnienia
Wyrok S.N. z dnia 11.01.1967 I PR 510/66
Urodzenie się małoletniego powoda po śmierci ojca nie wyłącza jego uprawnień do odszkodowania i renty. Wdowie nawet zdolnej do samodzielnego utrzymania się przysługuje renta wyrównawcza, jeżeli wychowuje ona małe dzieci, bądź usprawiedliwione to jest koniecznością stałej opieki nad chorymi dziećmi
Wyrok S.N. z dnia 11.01.1967 I PR 510/66
Matka może wykonywać swój obowiązek alimentacyjny wobec dziecka w całości lub części przez osobiste starania jego utrzymanie lub wychowanie (art. 135 § 2 k.r. i o.). Te osobiste starania posiadają - oprócz niewymiernej wartości moralnej i uczuciowej dla dziecka - określoną wartość materialną, dającą się przeliczyć na rentę pieniężną. Zasądzenie więc na rzecz dziecka renty odszkodowawczej obliczonej stosownie do osobistego wkładu matki w zaspokojenie potrzeb dziecka znajduje uzasadnienie w przepisie 446 § 2 k.c.
Wyrok S.N. z dnia 21.03.1967 II CR 497/66
Jednorazowe odszkodowanie - kapitalizacja renty
Poszkodowany w wypadku może zamiast renty wystąpić o jednorazowe odszkodowanie - wybór sposobu naprawienia szkody należy do poszkodowanego z zachowaniem ustawowych przesłanek. Jednorazowe odszkodowanie może zastąpić rentę w całości lub części. Kapitalizacja rent (tj. jej zamiana na jednorazowe odszkodowanie) jest uzasadniona w szczególności gdy poszkodowany w następstwie wypadku stał się inwalidą a jednorazowe świadczenie umożliwi mu wykonywanie innego zawodu. Przy określaniu wymiaru jednorazowego odszkodowania należy brać pod uwagę wysokość renty jaką otrzymywałby w analogicznej sytuacji poszkodowany nie korzystający z instytucji kapitalizacji renty. Jednorazowe odszkodowanie wypłacane jest na podstawie ugody pomiędzy zakładem ubezpieczeń a poszkodowanym i zastępuje rentę. Bardzo ważnym dlatego też jest rozważna i przeanalizowana decyzja po stronie poszkodowanego odnośnie skapitalizowania renty i wyboru jednorazowego odszkodowania. Poszkodowany musi pamiętać, iż środki uzyskane przez niego w wyniku kapitalizacji renty mają stanowić dla niego źródło utrzymania w przyszłości.
Kapitalizacja renty - przegląd orzecznictwa
Art. 447 k.c. Z ważnych powodów sąd może na żądanie poszkodowanego przyznać mu zamiast renty lub jej części odszkodowanie jednorazowe. Dotyczy to w szczególności wypadku, gdy poszkodowany stał się inwalidą, a przyznanie jednorazowego odszkodowania ułatwi mu wykonywanie nowego zawodu.
Kapitalizacja renty
Orzecznictwo
Umowa kapitalizacji renty jest dopuszczalna jeżeli jej zawarcie usprawiedliwiają ważne powody (umową nie można objąć szkód, które mogą powstać w przyszłości)
Wyrok S.N. z dnia 03.10.1966 III CZP 17/66
Jeżeli wysokość szkody była stronom znana w chwili zawierania ugody, wypłacenie jednorazowego odszkodowania zwalnia dłużnika z zobowiązań
Wyrok S.N. z dnia 03.05.1973 I PR 87/73
Do kapitalizacji renty, może dojść gdy ułatwi to poszkodowanemu wykonywanie nowego zawodu
Wyrok S.N. z dnia 15.12.1998 II UKN 603/98
Świadczenia z tytułu szkód osobowych Zadośćuczynienie za doznaną krzywdę z tytułu uszkodzenia ciała
Instytucję zadośćuczynienia precyzuje art. 444 § 1 w związku z 445 par 1 k.c. stanowiąc, iż osobie poszkodowanej, która w wyniku wyrządzonej jej szkody doznała uszkodzenia ciała lub rozstroju zdrowia sąd może przyznać odpowiednią sumę tytułem zadośćuczynienia pieniężnego za doznana krzywdę. Zadośćuczynienie jest świadczeniem jednorazowym i pieniężnym, mającym stanowić sposób złagodzenia cierpień fizycznych i psychicznych poszkodowanego. Obejmuje wszystkie cierpienia doznane przez poszkodowanego, a także te, które będzie odczuwać w przyszłości. Jest świadczeniem osobistym tzn. przynależne jest poszkodowanemu. Przy określaniu zadośćuczynienia, kierując się praktyką Sądu Najwyższego należy uwzględnić wszystkie elementy krzywdy łącznie z tymi, które mogą ujawnić się w przyszłości. Przy ustalaniu zadośćuczynienia winno się brać pod uwagę takie elementy jak stopień trwałego uszczerbku na zdrowiu poszkodowanego (kalectwo, oszpecenie), długotrwałość choroby, cierpień, leczenia, rehabilitacji (bolesność zabiegów, dokonywane operacje, leczenie sanatoryjne), wiek i płeć poszkodowanego, poczucie bezradności życiowej jego widoki i możliwości w przyszłości (niemożność wykonywania zawodu, uprawiania sportu, zawarcia związku małżeńskiego, posiadania dzieci) a także aktualną stopę życiową społeczeństwa na terenie w którym zamieszkuje poszkodowany. Ustalanie zadośćuczynienia nie może być mechanicznym obliczaniem - musi być każdorazowo rozpatrywane w sposób indywidualny z uwzględnieniem różnorakich czynników. Niestety praktyka likwidacyjna zakładów odbiega czasami w sposób rażący od nakreślonego sposobu ustalenia zadośćuczynienia przez orzecznictwo ograniczając się wyłącznie do bazowania na stopniu trwałego uszczerbku na zdrowiu poszkodowanego mnożonego przez określoną kwotę z pominięciem innych wskazanych przez orzecznictwo czynników.
Zadośćuczynienie - przegląd orzecznictwa
Art. 445. § 1 k.c. W wypadkach przewidzianych w artykule 444 k.c. sąd może przyznać poszkodowanemu odpowiednią sumę tytułem zadośćuczynienia pieniężnego za doznaną krzywdę.
Czynniki wskazane przez orzecznictwo mające wpływ na wysokość zadośćuczynienia
Orzecznictwo
- nasilenie cierpień,
- długotrwałość choroby,
- rozmiar kalectwa,
- trwałość następstw zdarzenia,
- konsekwencje uszczerbku na zdrowiu w życiu prywatnym i społecznym
Wyrok S.N. z dnia 10.06.1999 II UKN 681/98
- cierpienia fizyczne
- cierpienia psychiczne
Wyrok S.A. z dnia 03.11.1994 III APr 43/94
- aktualne warunki i przeciętna stopa życiowa społeczeństwa, która jest związana z miejscem zamieszkania, zamożnością społeczeństwa
Wyrok S.N. z dnia 22.04.1985 II CR 94/85
- przemiany gospodarcze w danym kraju (standard życia)
Wyrok S.N. z dnia 18.01.1984 I CR 407/83
- utrata możliwości wykonywania pracy, korzystania z rozrywek
Wyrok S.N. z dnia 18.12.1975 I CR 862/75
- sytuacja życiowa ofiary wypadku przed jego zaistnieniem i po jego zaistnieniu
Wyrok S.N. z dnia 27.11.1974 II CR 654/74
- wiek poszkodowanego (dziecko winno otrzymać wyższe zadośćuczynienie niż dorosły)
Wyrok S.N. z dnia 22.08.1977 II CR 266/77
Wyrok S.N. z dnia 13.03.1973 II CR 50/73
- wyłączenie poszkodowanego z normalnego życia (np. trudności w opuszczaniu mieszkania)
Wyrok S.N. z dnia 09.03.1973 I CR 55/73
- utrata przez ucznia roku szkolnego w związku z chorobą będącą następstwem wypadku
Wyrok S.N. z dnia 20.10.1972 I CR 354/72
- nie mogą występować z roszczeniem o zadośćuczynienie, osoby które doznały rozstroju zdrowia wywołanego wiadomością o uszkodzeniach ciała lub śmierci osoby najbliższej
Wyrok S.N. I CA z dnia 13.10.1987r. IV CR 266/87
Wysokość zadośćuczynienia - przegląd orzecznictwa
Skoro piętnastomiesięczne dziecko na skutek wypadku tramwajowego stało się 100% inwalidą na całe życie, to słusznym jest, by zadośćuczynienie, które zgodnie z art. 445 § 1 k.c. ma być odpowiednie w stosunku do szkody, było również wyjątkowo wysokie. Przeważnie w wypadku zupełnego i trwałego inwalidztwa osób dorosłych sumy zadośćuczynienia nie przekraczają 100 000 zł - w tym przypadku sumę tę należało określić znacznie wyżej, i przyjąć, że odpowiednią sumą zadośćuczynienia będzie kwota 150 000 zł.
Wyrok S.N. z dnia 22.08.1977 II CR 266/77
Tytułem zadośćuczynienia przyznawane są sumy 50 000 zł i wyższe wtedy, kiedy trwałe skutki uszkodzenia ciała lub wywołania rozstroju zdrowia są tego rodzaju, że wyłączają poszkodowanego z normalnego życia zwłaszcza ze względu na niemożność lub daleko idące trudności w opuszczaniu mieszkania.
Wyrok S.N. z dnia 09.03.1973 I CR 55/73
Zasądzenie zadośćuczynienia w kwocie przekraczającej 50 000 zł może mieć miejsce jedynie w wypadkach wyjątkowych, to jest wtedy, gdy chodzi o krzywdę o szczególnie znacznym ciężarze gatunkowym, np. całkowita ślepota, paraliż, utrata obu kończyn.
Wyrok S.N. z dnia 03.05.1972 I CR 106/72
W przypadku gdy powód doznał ciężkich obrażeń ciała, a w następstwie wypadku (w chwili wypadku miał 35 lat) utracił całkowitą zdolność do wykonywania jakiejkolwiek pracy uznać należy za stosowne przyznanie zadośćuczynienia w wysokości 60 000 zł.
Wyrok S.N. z dnia 12.12.1967 I PR 389/67
Niezależnie od cierpień doznanych przez powoda, fakt spowodowania u 17 letniego chłopca inwalidztwa II grupy, a więc całkowitego wyłączenia go z grona ludzi pracy, uzasadnia, iż odpowiednią sumą zadośćuczynienia za krzywdę powoda powinna być kwota 40 000 zł.
Wyrok S.N. z dnia 03.12.1970 I PR 427/70
* UWAGA przy analizowaniu powyższych wyroków, należy pamiętać o czasie w którym zostały one wydane. Orzeczenia te mają na celu ukazać - jakiego rodzaju czynniki uzasadniają wysokie zadośćuczynienie.
Stosowne odszkodowanie
Stosowne odszkodowanie jest świadczeniem należnym w wypadku śmierci poszkodowanego, osobom, które wykażą, że wskutek śmierci doznały znacznego pogorszenia sytuacji życiowej. Stosowne odszkodowanie wypłacane jest w formie jednorazowej kwoty osobom najbliższym zmarłego poszkodowanego. Służy ono przede wszystkim dzieciom i współmałżonkowi poszkodowanego. W kręgu osób uprawnionych znajdują się również konkubent, rodzice, dziadkowie oraz rodzeństwo poszkodowanego z tym, że na skutek jego śmierci jak wskazano musi nastąpić znaczne pogorszenie sytuacji życiowej. Nie chodzi tutaj wyłącznie o aspekt materialny pogorszenia - są nim również brak pomocy w wychowaniu dzieci, brak pomocy w prowadzeniu gospodarstwa, załamanie psychiczne skutkujące utrata możliwości zarobkowania. Nauka i judykatura nie wypracowały ujednoliconego poglądu na temat czy stosowne odszkodowanie obejmuje także szkodę niemajątkową w postaci urazu psychicznego wywołanego śmiercią osoby bliskiej. Najczęściej można spotkać się z poglądem, że znaczne zmiany w stanie zdrowia wywołane tragiczną śmiercią osoby najbliższej uzasadnia przyznanie stosownego odszkodowania. Tym bardziej jest ono uzasadnione gdy idzie w parze z pogorszeniem sytuacji materialnej na skutek zmiany w stanie zdrowia najbliższych zmarłego będącej następstwem śmierci poszkodowanego.
Stosowne odszkodowanie - przegląd orzecznictwa
Art. 446. § 3 k.c. Sąd może ponadto przyznać najbliższym członkom rodziny zmarłego stosowne odszkodowanie, jeżeli wskutek jego śmierci nastąpiło znaczne pogorszenie ich sytuacji życiowej.
Warunki które winny być spełnione aby uzyskać świadczenie - stosowne odszkodowanie
Orzecznictwo
Znaczne pogorszenie sytuacji życiowej, w jakiej znaleźli się najbliżsi członkowie rodziny zmarłego na skutek jego śmierci (ocena znacznego pogorszenia zależna jest od rozmiarów ujemnych następstw natury majątkowej wywołanych przez śmierć osoby najbliższej).
Wyrok S.N. z dnia 08.07.1974 I CR 361/74
Utrata realnej możliwości polepszenia warunków życia, śmierć dorastającego syna, na którego pomoc w bliskiej przyszłości mogli liczyć rodzice - a zwłaszcza przy uwzględnieniu ich skromnych warunków materialnych.
Wyrok S.N. z dnia 13.05.1969 II CR 128/69
Pogorszenie pozycji życiowej danej osoby w świecie zewnętrznym np.:
Starsza siostra małoletniego rodzeństwa, po stracie matki musi zająć się prowadzeniem domu i przez to zmuszona jest zaprzestać cenionej w społeczeństwie pracy zawodowej.
Innym przykładem może być sytuacja, gdy starszy brat małoletniego rodzeństwa, na skutek śmierci swojego ojca musi zaniechać wyższych studiów i przystąpić do ciężkiej pracy fizycznej, pomimo tego, że praca ta nie jest gorzej płatna od tej, którą wykonywał by po studiach.
Wyrok S.N. z dnia 05.01.1968 I PR 424/67
Pogorszenie sytuacji życiowej najbliższych członków rodziny zmarłego musi znajdować swoje odbicie w sprawach majątkowych, co wyraża się w obniżeniu standardu życiowego (jest to konieczna przesłanka) oraz w poczuciu krzywdy, osamotnienia a także braku wsparcia psychicznego i pomocy.
Wyrok S.Apl. z dnia 27 stycznia 1998r I ACa 539/97
Brak pomocy w wychowaniu dzieci (śmierć ojca), stanowi również pogorszenie sytuacji życiowej matki dzieci.
Wyrok S.N. z dnia 05.03.1974 I CR 40/74
Śmierć jednego z małżonków pomagających w prowadzeniu gospodarstwa domowego i w związku z czym korzystanie z tej przyczyny z płatnej pomocy osoby trzeciej.
Wyrok S.N. z dnia 23.07.1971 II CR 237/71
Osamotnienie babci denata, która na starość nie może korzystać z pomocy wnuka (pomoc świadczona przez poszkodowanego w gospodarstwie domowym i w sprawach życiowych jego babci przedstawiała także określoną wartość materialną, którą trzeba kompensować wydatkami na usługi ze strony osoby trzeciej).
Wyrok S.N. z dnia 23.05.1975 II CR 164/75
Stosowne odszkodowanie obejmuje szkody, które nie są uwzględniane przy ustalaniu wysokości renty. Należą do nich szeroko pojęte szkody majątkowe, często nieuchwytne i trudne do obliczenia a prowadzące do znacznego pogorszenia sytuacji życiowej osoby najbliższej. Nie podlegają natomiast naprawieniu same cierpienia moralne związane ze śmiercią poszkodowanego.
Wyrok S.N. z dnia 26.10.1970 III PZP 27/70
W przypadku gdy jest kilka osób uprawnionych do stosownego odszkodowania każda z nich ma samodzielne roszczenie, niezależne od pozostałych.
Wyrok S.N. z dnia 15.09.1965 IPR 317/65
W przypadku załamania psychicznego skutkującego utratą możliwości zarobkowania.
Wyrok S.N. z dnia 30.11.1977 IV CR 458/77
Koszty związane z leczeniem
Jednym z podstawowych roszczeń przy szkodach osobowych jest żądanie pokrycia przez zakład ubezpieczeń kosztów związanych z leczeniem poszkodowanego. Środki na leczenie poszkodowanego można otrzymać zaliczkowo na podstawie zaleceń lekarskich odnośnie sposobu leczenia, rehabilitacji zaleconej diety etc. Oczywiście można ich żądać także po zakończeniu leczenia czy zakończeniu pewnych jego etapów, z tym że należy w obu /w przypadkach je wykazać. Wobec tego wskazanym jest zbieranie wszelkich rachunków, paragonów związanych z poniesionymi kosztami dla celów dowodowych.
Do kosztów związanych z leczeniem których może żądać poszkodowany należą:
- koszty wizyt w placówkach służby zdrowia,
- koszty zabiegów rehabilitacyjnych mających na celu przywrócenie sprawności i zmniejszenie dolegliwości powypadkowych,
- koszty oprotezowania i zakupu sprzętu ortopedycznego i rehabilitacyjnego,
- koszty transportu poszkodowanego tj. dojazdów na wizyty lekarskie, konsultacje i zbiegi rehabilitacyjne,
- koszty związane z dodatkowym dożywianiem w okresie leczenia i rehabilitacji mające na celu przyśpieszenie lub polepszenie procesu przywrócenia do zdrowia
- koszty koniecznej opieki nad poszkodowanym przez osoby trzecie w okresie leczenia i rehabilitacji.
Na tle zwrotu kosztów leczenia pojawia się problem korzystania z poszkodowanych z bezpłatnej służby zdrowia - czy wobec faktu, że poszkodowanemu służy bezpłatne leczenie zasadnym jest zwrot kosztów poniesionych w płatnych placówkach służby zdrowia. Oceniać zasadność zwrotu należy tutaj w oparciu o zalecenia lekarskie w tym zakresie - jeżeli dokumentacja medyczne wskazuje na to, że danego rodzaju czynności były zalecone bez wątpienia zwrot taki przysługuje.
Koszty związane z leczeniem - przegląd orzecznictwa
Art. 444. § 1 k.c. W razie uszkodzenia ciała lub wywołania rozstroju zdrowia naprawienie szkody obejmuje wszelkie wynikłe z tego powodu koszty. Na żądanie poszkodowanego zobowiązany do naprawienia szkody powinien wyłożyć z góry sumę potrzebną na koszty leczenia, a jeżeli poszkodowany stał się inwalidą, także sumę potrzebną na koszty przygotowania do innego zawodu.
Do kosztów związanych z leczeniem zaliczamy:
Orzecznictwo
Związane z zakupem leków
Poniesione w związku z transportem poszkodowanego
Należą do nich koszty nabycia samochodu inwalidzkiego niezbędnego dla leczenia i prowadzenia działalności gospodarczej pracownika poszkodowanego wskutek wypadku przy pracy.
Wyrok S.N. z dnia 14.05.1997 II UKN 113/97
Nie należą do nich koszty zakupu samochodu dla osoby opiekującej się poszkodowanym w celu jego przewożenia.
Wyrok S.N. z dnia 27.11.1981 IV CR 322/81
Nie należą do nich koszty pojazdu inwalidzkiego, jeżeli nie jest on konieczny do kompensowania kalectwa osoby poszkodowanej, a w szczególności do kontynuowania pracy zarobkowej wykonywanej przed wypadkiem.
Wyrok S.N. z dnia 16.01.1981 I CR 455/80
Związane z dodatkowym odżywianiem w okresie leczenia i rehabilitacji
Należą do nich koszty zakupu dla chorego bardziej wyszukanych potraw, większych ilości owoców, słodyczy itp. (pomimo tego, że chory nie wymagał specjalnej diety ale pod warunkiem, że nie było wyraźnego zalecenia lekarskiego nakazującego ograniczenie diety).
Wyrok S.N. z dnia 19.06.1975 V PRN 2/75
Wyrok S.N. z dnia 05.02.1974 I CR 864/73 s. 12
Należą się w okresie kuracji w przypadku nakazania przez lekarza specjalnej diety.
Wyrok S.N. z dnia 19.07.1968 I PR 228/68
Poniesione na dodatkowe zabiegi rehabilitacyjne mające przywrócić sprawność i zmniejszyć dolegliwości powypadkowe
Należą się one w przypadku szukania pomocy i porad u wybitnych specjalistów oraz w znanym zakładzie leczniczym (w przypadku konkretnego zagrożenia całkowitą ślepotą).
Wyrok S.N. z dnia 26.06.1969 II PR 217/69
Związane z dodatkową opieką w okresie leczenia
Należą się one w przypadku, gdy żona pracująca zarobkowo - w celu pielęgnacji męża, który doznał uszkodzenia ciała na skutek czynu niedozwolonego - porzuciła pracę i poniosła straty, poszkodowanemu przysługuje prawo żądania odszkodowania. Jeżeli opieka taka mogłaby być wykonana przez osobę trzecią, wysokość odszkodowania nie może przekraczać wynagrodzenia osoby mającej odpowiednie kwalifikacje.
Wyrok S.N. z dnia 04.10.1973 II CR 365/73
Koszty leczenia a publiczna służba zdrowia
Prawa żądania zwrotu lub wyłożenia z góry kosztów leczenia nie pozbawia również poszkodowanego okoliczność, że korzysta on z prywatnego lecznictwa jeżeli tylko wykazane zostanie, iż niezbędne jest stosowanie takich metod leczenia, zabiegów czy środków, które nie wchodzą w zakres lecznictwa uspołecznionego lub do których dostęp jest wysoce utrudniony lub wiąże się z długim oczekiwaniem analogicznie
Wyrok S.Apl. z dnia 26.11.1991 III APr 75/91
oraz
Wyrok S.N. z dnia 26.06.1969 II PR 217/69
Koszty związane z przygotowaniem do nowego zawodu
W sytuacji gdy na skutek wypadku poszkodowany stał się inwalidą trwale niezdolnym do wykonywania wyuczonego zawodu w takiej postaci jak przed wypadkiem może zwrócić się z roszczeniem o wyłożenie kwoty potrzebnej na przygotowanie do innego zawodu. Koszty te będą dotyczyły przede wszystkim pokrycia opłat związanych z podjęciem nauki mającej na celu zmianę wykształcenia, kursami, szkoleniami, zakupem pomocy naukowych niezbędnych do zdobycia nowego zawodu.
Koszty związane z przygotowaniem do nowego zawodu - przegląd orzecznictwa
Problematyka związana z kosztami przygotowania do innego zawodu
Orzecznictwo
Do kosztów związanych z przygotowaniem do innego zawodu nie można zaliczyć wydatków na budowę domu.
Jeżeli powód nie podjął starań o przyuczenie się do nowego zawodu i nie ujawnił kierunku przygotowań do jakiegoś zawodu, zachowanie takie uniemożliwia określenia kwoty potrzebnej na ten cel.
Wyrok S.N. z dnia 04.06.1970 I PR 64/70
Kwota wyłożona na przystosowanie do innego zawodu, może mieć charakter jednorazowy, bądź w interesie dłużnika i wierzyciela może być przyznana w formie pewnych świadczeń periodycznych.
Wyrok S.N. z dnia 10.02.1970 II CR 7/70
Jeżeli już po wypadku poszkodowany, podejmuje i kończy naukę zawodu, którego ze względu na wywołane wypadkiem inwalidztwo wykonywać nie może pokrycie kosztów związanych z przygotowaniem do nowego zawodu nie jest zasadne.
Wyrok S.N. z dnia 28.10.1970 II CR 634/69
Renty
Renta a zwiększone potrzeby
Obrażenia ciała będące skutkiem wypadku lub trwały rozstrój zdrowia, których doznała osoba poszkodowana w znacznej części wypadków powodują po jej stronie zwiększone potrzeby. Najczęściej są to potrzeby związane z utrzymaniem jej stanu zdrowia oraz opieką nad poszkodowanym. Tego typu potrzeby oznaczają dla poszkodowanego zwiększone koszty, do których pokrycia zobowiązany jest sprawca szkody i tym samym jego zakład ubezpieczeń w zakresie OC. Wydatki te zazwyczaj występują w dłuższej perspektywie czasowej i comiesięczne ich egzekwowanie byłoby nadmiernie uciążliwe. Dlatego też przy zwiększonych potrzebach w dłuższym okresie czasu można żądać świadczenia jakim jest renta na zwiększone potrzeby wykazując zgodnie z art. 6 k.c. jej zasadność. Dla skutecznego wykazania uprawnienia do tego typu renty wystarczy przedstawienie zaświadczenia lekarskiego (opinii) wskazującego zakres zwiększonych potrzeb i prawdopodobny czas w jakich będą one występowały. Przy tak szerokim określeniu obowiązku świadczenia niemożliwy jest precyzyjny wymiar jego wysokości. Wymiar takiej renty określa się na podstawie ustalonego zakresu potrzeb oraz ogólnej wiedzy o kosztach leczenia, opieki i zabiegów rehabilitacyjnych. Nie oznacza to jednak, że renta na zwiększone potrzeby będzie przez cały czas w jednakowej wysokości - jej wymiar może się zmniejszać lub zwiększać w zależności od potrzeb i faktycznie ponoszonych dodatkowych kosztów przez poszkodowanego. Zmiany wymiaru renty może żądać poszkodowany w każdym czasie, może też jej wymiar badać zakład ubezpieczeń. Renta na zwiększone potrzeby może przybrać charakter czasowy lub stały, w zależności od określenia czasu występowania zwiększonych potrzeb u osoby poszkodowanej. Renta o charakterze czasowym przyznawana jest wtedy, gdy następstwa szkody osobowej są długotrwałe, ale odwracalne. Gdy następstwa mają charakter nieodwracalny, ustala się rentę stałą.
Renta z tytułu zwiększonych potrzeb - przegląd orzecznictwa
Art. 444 § 2 k.c. Jeżeli poszkodowany utracił całkowicie lub częściowo zdolność do pracy zarobkowej albo jeżeli zwiększyły się jego potrzeby lub zmniejszyły widoki powodzenia na przyszłość, może on żądać od zobowiązanego do naprawienia szkody odpowiedniej renty.
Renta z tytułu zwiększonych potrzeb przysługuje m.in.:
Orzecznictwo
Gdy istnieje konieczność stałego leczenia, zabiegów, kuracji, opieki osób trzecich specjalnego dożywiania itp. (zwiększenie potrzeb poszkodowanego stanowi szkodę przyszłą, wyrażającą się w stale powtarzających się wydatkach)
Wyrok S.Apel. z dnia 24.05.1996 III Apr 7/96
Gdy w chwili wydania wyroku zasądzającego rentę poszkodowany z powodu braku odpowiedniego wieku lub pobierania nauki, nie pracował a następnie okazało się, że na skutek wypadku jest całkowicie lub częściowo niezdolny do pracy na podstawie art. 907 § 2 k.c. może żądać zmiany wysokości renty.
Wyrok S.N. z dnia 02.03.1982 I CR 27/82
W przypadku, gdy opiekę nad niedołężnym na skutek inwalidztwa poszkodowanym sprawują jego domownicy.
Wyrok S.N. z dnia 26.07.1977 I CR 143/77
Gdy zachodzi samo istnienie zwiększonych potrzeb jako następstwo czynu niedozwolonego (przyznanie renty nie jest uzależnione od wykazania, że poszkodowany potrzeby faktycznie zaspokaja i ponosi związane z nimi wydatki).
Wyrok S.N. z dnia 11.03.1976 IV CR 50/76
Wyrok S.N. z dnia 28.11.1972 I CR 534/72
Gdy ujawni się konieczność ponoszenia stale zwiększonych wydatków na odpowiednie leczenie dla osiągnięcia poprawy lub zapobieżenia pogorszeniu się stanu poszkodowanego
Wyrok S.N. z dnia 03.06.1969 III PRN 34/69
Renta uzupełniająca
Na skutek następstw powypadkowych poszkodowany może utracić zdolność do pracy zarobkowej. Utrata zdolności do pracy może mieć charakter zarówno okresowy jak i stały. W wypadku czasowej utraty zdolności do pracy poszkodowany może wystąpić do zakładu ubezpieczeń z roszczeniem o pokrycie powstałej straty w postaci utraconego zarobku. Natomiast jeżeli utrata ma charakter stały np. poszkodowany nie będzie mógł pracować co najmniej przez 2 lata poszkodowany może zwrócić się do zakładu ubezpieczeń z roszczeniem rentowym. Przy rozpatrywaniu roszczenia o rentę uzupełniającą należy przede wszystkim ustalić, w jakim zakresie osoba poszkodowana rzeczywiście utraciła zdolność do wykonywania pracy zarobkowej. Oceny dokonuje się po zakończeniu leczenia obrażeń powypadkowych, gdy możliwe jest określenie charakteru i faktycznego rozmiaru następstw oraz ich wpływu na możliwości dalszej pracy zawodowej poszkodowanego. Pomocna w tej sprawie jest zwykle decyzja lekarza orzecznika działającego w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych, który dokonuje medycznej oceny czy utrata zdolności do pracy jest całkowita i stała czy też częściowa.
W przypadku częściowej utraty zdolności do wykonywania pracy zawodowej poszkodowany może żądać przyznania renty uzupełniającej w takim stopniu w jakim utracił zdolność do jej wykonywania. Może się również zdarzyć, iż stan zdrowia poszkodowanego tak się poprawi, że będzie mógł powrócić do pracy w pełnym wymiarze co będzie skutkowało zakończeniem obowiązku rentowego po stronie ubezpieczyciela. Ustalenie wysokości renty jest stosunkowo proste, gdyż polega na matematycznym zróżnicowaniu dochodów osiąganych przed wypadkiem z dochodami powypadkowymi. W praktyce w przeważającej części przypadków wygląda to w ten sposób, iż od wynagrodzenia osiąganego przed wypadkiem odejmuje się rentę wypłacaną przez ZUS po wypadku.
W sytuacji gdy poszkodowany prowadził przed wypadkiem działalność gospodarczą celem ustalenia przysługującej mu renty należy porównać zestawienie kosztów i przychodów za okresy sprzed wypadku - przykładowo za podstawę tych obliczeń mogą służyć sprawozdania podatkowe, wskaźniki zyskowności branży, etc. Należy również brać pod uwagę czynniki wpływające na zmianę zyskowności prowadzonej działalności w szczególności takie jak obustronne zmiany koniunktury rynkowej czy też możliwości uzyskiwania wyższych dochodów (np. wprowadzenie nowych technologii, podwyższenie kwalifikacji etc.).
Przy ustalaniu wysokości renty nie można pominąć spraw związanych z opodatkowaniem osobistym poszkodowanego. Ponieważ renty z prawa cywilnego zgodnie z ustawą o podatku dochodowym są zwolnione z podatku, aby wysokość renty nie przekraczała granicy szkody, pomniejsza się ją ostatecznie o wartość podatku, jaki dana osoba musiałaby uiścić, gdyby nie wyrządzono jej szkody i otrzymywałaby wynagrodzenie. Może również wystąpić przypadek, gdy poszkodowanym jest osoba, która w chwili wypadku nie pracowała z powodu braku odpowiedniego wieku lub pobierania nauki. W takich przypadkach poszkodowani małoletni oraz pobierający naukę przez pierwsze lata otrzymują rentę na zwiększone potrzeby, którą po osiągnięciu dorosłego wieku lub zakończeniu nauki zastępuje się rentą uzupełniającą. Podobnie wygląda sytuacja osób będących w zaawansowanym wieku bowiem do czasu osiągnięcia wieku emerytalnego pobierają rentę uzupełniającą.
Po osiągnięciu wieku emerytalnego zakład ubezpieczeń może zmienić podstawę jej naliczania - od tego momentu nie będzie to różnica w dochodach a potencjalna emerytura jaką otrzymywałby poszkodowany gdyby pracował do czasu osiągnięcia uprawnień emerytalnych. Tak wyliczona renta w zależności od czynników rzutujących na zmiany jej wymiaru może na wniosek stron ulegać zmianom.
Renta uzupełniająca - przegląd orzecznictwa
Art. 444 § 2 k.c. Jeżeli poszkodowany utracił całkowicie lub częściowo zdolność do pracy zarobkowej albo jeżeli zwiększyły się jego potrzeby lub zmniejszyły widoki powodzenia na przyszłość, może on żądać od zobowiązanego do naprawienia szkody odpowiedniej renty.
Renta uzupełniająca
Orzecznictwo
Renta dla poszkodowanego, który częściowo jest zdolny do pracy, powinna odpowiadać różnicy między zarobkami, jakie mógłby osiągnąć, gdyby nie uległ wypadkowi, a sumą renty inwalidzkiej i wynagrodzenia, przy wykorzystaniu swej uszczuplonej zdolności do pracy.
Wyrok S.N. z dnia 10.06.1999 II UKN 682/98
Konieczną przesłanką uzyskania renty z tego tytułu, w przypadku gdy poszkodowany nie jest całkowicie niezdolny do pracy, jest podjęcie przez niego pracy, odpowiadającej jego stanowi zdrowia.
Wyrok S.N. z dnia 30.12.1970 I CR 527/70
Podstawę ustalenia renty uzupełniającej stanowi zarobek zmniejszony o podatek od wynagrodzenia (netto)
Wyrok S.N. z dnia 19.04.1973 I PR 85/73
Renta ta ma na celu naprawienie szkody przyszłej, wyrażającej się w wydatkach na zwiększone potrzeby oraz w nieosiągnięciu tych zarobków i innych korzyści majątkowych, jakie poszkodowany osiągnąłby w przyszłości gdyby nie doznał rozstroju zdrowia.
Wyrok S apel z dnia 23.05.1991 III APr 37/91
Prawo do renty z tytułu utraconych zarobków, nie jest uzależnione od wykazania, że poszkodowany w swojej obecnej sytuacji, będzie efektywnie wydatkował odpowiednie sumy pieniężne.
Wyrok S.N. z dnia 28.05.1991 IV CR 712/90
Przy jej ustalaniu miarodajne są faktycznie przepracowane godziny, o ile praca w godzinach nadliczbowych ma charakter stały i decyduje o przeciętnej wysokości uzyskiwanego przez pracownika wynagrodzenia
Wyrok S.N. z dnia 13.04.1977 III PR 41/77
Przy jej ustalaniu nie bierze się pod uwagę diet, które przyznawano pracownikowi w trak.c.ie podróży służbowych. Możliwość zaoszczędzenia w podróży niektórych wydatków pokrywanych z diet, zgodnie z ich przeznaczeniem, również nie stanowi utraconego zarobku, a tym samym szkody
Wyrok S.N. z dnia 07.06.1974 I CR 423/74
Przy jej ustalaniu nie bierze się pod uwagę stypendium (ma ono jedynie charakter pomocy materialnej dla studentów, a nie zarobków).
Wyrok S.N. z dnia 10.04.1974 II CR 64/74 PKT. III
Renta płatna w następstwie śmierci poszkodowanego (alimentacyjna) W przypadku śmierci poszkodowanego o alimentację mogą zwrócić się do ubezpieczyciela sprawcy osoby, którym zmarły dostarczał środków do życia. Będą to przede wszystkim dzieci czy wychowankowie zmarłego, oraz w niektórych wypadkach jego małżonek czy konkubent. Będą to również inne osoby bliskie, którym zmarły poszkodowany dobrowolnie i stale dostarczał środków utrzymania - np. rodzice lub dziadkowie, którzy pozostawali na wyłącznym utrzymaniu dziecka, wnuczka. Rentę alimentacyjną określa się przy uwzględnieniu możliwości zarobkowych poszkodowanego na zasadach analogicznych dla ustalania renty uzupełniającej oraz przy uwzględnieniu potrzeb osoby uprawnionej do jej żądania z zastrzeżeniem, iż potencjalny dochód powinien być pomniejszony o taką część jaką zmarły przeznaczałby na potrzeby własne. Należy zwrócić uwagę, iż obowiązek ustanowienia tego typu renty powstaje nie tylko w zamian dostarczania środków pieniężnych ale również sprawowania opieki, wychowania etc. Czas trwania obowiązku rentowego (alimentacyjnego) będzie zróżnicowany ze względu na okres pozostawania po śmierci poszkodowanego bez środków utrzymania tj. czasu kontynuowania nauki i indywidualnej możliwości podjęcia pracy zarobkowej. W trak.c.ie płatności renty mogą nastąpić istotne zmiany stosunków, uzasadniające zarówno zmianę wysokości, sposobu płatności i charakteru renty co winna wykazać strona zgłaszająca roszczenie.
Renta alimentacyjna - przegląd orzecznictwa
Art. 446. .§ 2 k.c. Osoba, względem której ciążył na zmarłym ustawowy obowiązek alimentacyjny, może żądać od zobowiązanego do naprawienia szkody renty obliczonej stosownie do potrzeb poszkodowanego oraz do możliwości zarobkowych i majątkowych zmarłego przez czas prawdopodobnego trwania obowiązku alimentacyjnego. Takiej samej renty mogą żądać inne osoby bliskie, którym zmarły dobrowolnie i stale dostarczał środków utrzymania, jeżeli z okoliczności wynika, że wymagają tego zasady współżycia społecznego.
Renta alimentacyjna
Orzecznictwo
Prawo do renty alimentacyjnej jest roszczeniem osobistym każdej z osób uprawnionych i powinno być określone dla każdej z tych osób odrębnie
Wyrok S.N. z dnia 02.05.1975 I CR 103/75
Określając wysokość renty, należy wziąć pod uwagę tylko usprawiedliwione potrzeby osoby, a nie ewentualne potrzeby pełnoletnich jej dzieci, które mogły liczyć w pewnej mierze na pomoc ze strony zmarłego, gdyby żył i za życia pomagał tym dzieciom.
Wyrok S.N. z dnia 27.02.1975 III PR 11/75
Renta alimentacyjna nie należy z powodu śmierci męża żonie posiadającej pełną zdolność do pracy zarobkowej i nie obciążonej obowiązkiem wychowywania małoletnich dzieci, chociażby za życia pozostawała na jego utrzymaniu.
Wyrok S.N. z dnia 18.01.1974 I CR 746/73
Jeżeli pozostały przy życiu małżonek obarczony jest obowiązkiem wychowywania małoletnich dzieci i z tego powodu nie może podjąć pracy zarobkowej, względnie gdy z dotychczasowej pracy zarobkowej (z uwagi na zaszłe zmiany rodzinne) zmuszony jest zrezygnować wobec konieczności roztoczenia osobistych starań o wychowanie dzieci, to w takiej sytuacji pozostałemu przy życiu małżonkowi może przysługiwać renta alimentacyjna
Wyrok S.N. z dnia 18.10.1972 I CR 383/72
Okoliczność, że ojciec dziecka, na rzecz którego została zasądzona renta odszkodowawcza z tytułu śmierci matki, zawarł ponowne małżeństwo, nie ma wpływu na podstawę i wysokość renty.
Uchwała S.N. z dnia 28.05.1968 III CZP 50/68
Wdowie, która w dniu śmierci męża była w ciąży, przysługuje renta alimentacyjna, jako niezdolnej do wykonywania zatrudnienia
Wyrok S.N. z dnia 11.01.1967 I PR 510/66
Urodzenie się małoletniego powoda po śmierci ojca nie wyłącza jego uprawnień do odszkodowania i renty. Wdowie nawet zdolnej do samodzielnego utrzymania się przysługuje renta wyrównawcza, jeżeli wychowuje ona małe dzieci, bądź usprawiedliwione to jest koniecznością stałej opieki nad chorymi dziećmi
Wyrok S.N. z dnia 11.01.1967 I PR 510/66
Matka może wykonywać swój obowiązek alimentacyjny wobec dziecka w całości lub części przez osobiste starania jego utrzymanie lub wychowanie (art. 135 § 2 k.r. i o.). Te osobiste starania posiadają - oprócz niewymiernej wartości moralnej i uczuciowej dla dziecka - określoną wartość materialną, dającą się przeliczyć na rentę pieniężną. Zasądzenie więc na rzecz dziecka renty odszkodowawczej obliczonej stosownie do osobistego wkładu matki w zaspokojenie potrzeb dziecka znajduje uzasadnienie w przepisie 446 § 2 k.c.
Wyrok S.N. z dnia 21.03.1967 II CR 497/66
Jednorazowe odszkodowanie - kapitalizacja renty
Poszkodowany w wypadku może zamiast renty wystąpić o jednorazowe odszkodowanie - wybór sposobu naprawienia szkody należy do poszkodowanego z zachowaniem ustawowych przesłanek. Jednorazowe odszkodowanie może zastąpić rentę w całości lub części. Kapitalizacja rent (tj. jej zamiana na jednorazowe odszkodowanie) jest uzasadniona w szczególności gdy poszkodowany w następstwie wypadku stał się inwalidą a jednorazowe świadczenie umożliwi mu wykonywanie innego zawodu. Przy określaniu wymiaru jednorazowego odszkodowania należy brać pod uwagę wysokość renty jaką otrzymywałby w analogicznej sytuacji poszkodowany nie korzystający z instytucji kapitalizacji renty. Jednorazowe odszkodowanie wypłacane jest na podstawie ugody pomiędzy zakładem ubezpieczeń a poszkodowanym i zastępuje rentę. Bardzo ważnym dlatego też jest rozważna i przeanalizowana decyzja po stronie poszkodowanego odnośnie skapitalizowania renty i wyboru jednorazowego odszkodowania. Poszkodowany musi pamiętać, iż środki uzyskane przez niego w wyniku kapitalizacji renty mają stanowić dla niego źródło utrzymania w przyszłości.
Kapitalizacja renty - przegląd orzecznictwa
Art. 447 k.c. Z ważnych powodów sąd może na żądanie poszkodowanego przyznać mu zamiast renty lub jej części odszkodowanie jednorazowe. Dotyczy to w szczególności wypadku, gdy poszkodowany stał się inwalidą, a przyznanie jednorazowego odszkodowania ułatwi mu wykonywanie nowego zawodu.
Kapitalizacja renty
Orzecznictwo
Umowa kapitalizacji renty jest dopuszczalna jeżeli jej zawarcie usprawiedliwiają ważne powody (umową nie można objąć szkód, które mogą powstać w przyszłości)
Wyrok S.N. z dnia 03.10.1966 III CZP 17/66
Jeżeli wysokość szkody była stronom znana w chwili zawierania ugody, wypłacenie jednorazowego odszkodowania zwalnia dłużnika z zobowiązań
Wyrok S.N. z dnia 03.05.1973 I PR 87/73
Do kapitalizacji renty, może dojść gdy ułatwi to poszkodowanemu wykonywanie nowego zawodu
Wyrok S.N. z dnia 15.12.1998 II UKN 603/98
