Ubezpieczenia komunikacyjne OC - konstrukcja prawna
Od 1 stycznia 2004 r. Ubezpieczenie OC posiadaczy pojazdów mechanicznych reguluje ustawa z 22 maja 2003 r. o ubezpieczeniach obowiązkowych, Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym oraz Polskim Biurze Ubezpieczycieli Komunikacyjnych (Dz. U. nr 124 poz. 1152). Przytoczony powyżej akt prawny uchylił dotychczasowe Rozporządzenie Ministra Finansów z dnia 24 marca 2000 r. w sprawie ogólnych warunków obowiązkowego ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej posiadaczy pojazdów mechanicznych za szkody powstałe w związku z ruchem tych pojazdów.
Obowiązek zawarcia i skutki jego niedopełnienia
Ustawa nakłada obowiązek zawarcia umowy ubezpieczenia OC na każdego posiadacza pojazdu mechanicznego. Za pojazd taki uważa się:
1. pojazd samochodowy, ciągnik rolniczy, motorower i przyczepę określone w przepisach ustawy - Prawo o ruchu drogowym,
2. pojazd wolnobieżny w rozumieniu przepisów ustawy - Prawo o ruchu drogowym, z wyłączeniem pojazdów wolnobieżnych będących w posiadaniu rolników posiadających gospodarstwo rolne i użytkowanych w związku z posiadaniem tego gospodarstwa;
3. pojazd historyczny, tzn. taki, który stanowi:
a) pojazd zabytkowy w rozumieniu przepisów ustawy - Prawo o ruchu drogowym,
b) pojazd wpisany do księgi inwentarza muzealiów zgodnie z przepisami dotyczącymi ewidencjonowania dóbr kultury w muzeach,
c) pojazd mający co najmniej 40 lat,
d) pojazd mający co najmniej 25 lat i uznany przez uprawnionego rzeczoznawcę samochodowego za pojazd unikatowy lub mający szczególne znaczenie dla udokumentowania historii motoryzacji;
4. pojazdy zarejestrowane za granicą i dopuszczone do ruchu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej,
5. inne pojazdy będące w posiadaniu jednostek podległych ministrowi właściwemu do spraw obrony narodowej albo organów i jednostek nadzorowanych, podległych lub podporządkowanych ministrowi właściwemu do spraw wewnętrznych, napędzane umieszczonym na nich silnikiem zasilanym z własnego źródła energii, wraz z ciągniętym wszelkiego rodzaju sprzętem.
Za brak ubezpieczenia w/w pojazdu jego posiadacz może być ukarany kara pieniężną, która w zależności od pojazdu wynosi równowartość EURO wyrażoną w złotych ustalona przy zastosowaniu kursu średniego ogłoszanego przez Narodowy Bank Polski według tabeli kursów nr 1 w roku kontroli:
- 500 EURO samochody osobowe
- 800 EURO samochody ciężarowe i autobusy
- 100 EURO pozostałe pojazdy
Wskazane powyżej opłaty uzależnione są od okresu pozostawania bez ochrony ubezpieczeniowej w każdym roku kalendarzowym i wynoszą:
- 20 % opłaty wskazanych powyżej w przypadku, gdy okres ten nie przekracza 3 dni
- 50 % opłaty wskazanych powyżej w przypadku, gdy okres ten nie przekracza 14 dni
100 % opłaty wskazanych powyżej w przypadku, gdy okres przekracza 14 dni.
Karę na posiadacza nakłada Ubezpieczeniowy Fundusz Gwarancyjny. Prócz omawianej kary finansowej, organy kontrolne mogą posiadaczowi odebrać dowód rejestracyjny pojazdu, co uniemożliwi dalszą jazdę i może stanowić dla niego dodatkowe koszty. Gdy posiadacz nie ma ubezpieczenia obowiązkowego OC a jest sprawcą wypadku odszkodowanie za niego zapłaci Ubezpieczeniowy Fundusz Gwarancyjny za szkody w mieniu i na osobie. Jednakże UFG po wypłacie odszkodowania oprócz kary za brak ubezpieczenia może żądać jego zwrotu. Zwrot odszkodowania może stanowić olbrzymie i często dożywotnie obciążenie finansowe wobec sprawcy, który nie dopełnił obowiązku zawarcia umowy ubezpieczenia OC.
Jak i gdzie zawierać ubezpieczenie OC posiadaczy pojazdów mechanicznych Ubezpieczenie OC można zawierać w dowolnym zakładzie ubezpieczeń prowadzących ubezpieczenia OC posiadaczy pojazdów. Zakład prowadzący działalność w tej grupie ubezpieczeń nie może odmówić zawarcia umowy ubezpieczenia powołując się np. na wysoką szkodowość konkretnej osoby. Przed zawarciem umowy należy bardzo dokładnie wypełnić wniosek o ubezpieczenie. Zdarza się, że wznawiając umowę na kolejny okres ubezpieczenia zakład nie wymaga wypełnienia kolejnego wniosku, ograniczając się do przesłanie pocztą poleceń przekazu składki za ubezpieczenie na kolejny okres. Poza wnioskiem o ubezpieczenie zakład żąda od wnioskodawcy dowodu rejestracyjnego - chodzi tutaj o potwierdzenie jego technicznej sprawności. Pojazd bez dowodu rejestracyjnego, również może być ubezpieczony, z tym że wnioskując o jego ubezpieczenie należy przedstawić odpowiednie zaświadczenie z badania technicznego, świadectwo homologacji potwierdzających jego stan techniczny etc.
Okres ubezpieczenia oraz możliwość rezygnacji z umowy Zasadniczym okresem trwania umowy ubezpieczenia jest okres 12 miesięczny. Jeżeli umowa nie zostanie wypowiedziana pisemnie przynajmniej na jeden dzień przed upływem okresu wskazanego na polisie umowa ubezpieczenia automatycznie zawierana jest na następny okres. Ustawa przewiduje także krótsze okresy ubezpieczenia w stosunku do pojazdów zarejestrowanych czasowo, pojazdów zarejestrowanych za granicą, pojazdów wolnobieżnych oraz pojazdów historycznych. Również można zawrzeć umowę ubezpieczenia krótkoterminowego zarejestrowanego na stałe pojazdu, jednakże tylko przez podmiot prowadzący działalność gospodarczą polegającą na pośredniczeniu w kupnie i sprzedaż pojazdów mechanicznych w zakresie pojazdów przeznaczonych do kupna lub sprzedaży pojazdów mechanicznych. . Minimalny okres na jaki można zawrzeć umowy krótkoterminowe to okres 30 dni. Tego typu umowy nie ulegają automatycznemu przedłużeniu. Natomiast umowa roczna ulega automatycznemu przedłużeniu i jej zakończenie może nastąpić przez wypowiedzenie - może ono być dokonane nie później niż jeden dzień przed upływem dwunastomiesięcznego okresu ubezpieczenia poprzez złożenie pisemnego oświadczenia w Zakładzie ubezpieczeń (za potwierdzeniem odbioru) lub pocztą listem poleconym. Brak wypowiedzenia umowy w jednym zakładzie i zawarcie umowy w innym spowoduje, iż dotychczasowa umowa przedłuży się automatycznie przy równoczesnym obowiązywaniu nowej. Zakład w którym nie wypowiedziano umowy może skutecznie domagać się składki za ubezpieczenie wraz z odsetkami z tytułu zwłoki w jej zapłacie - czyli praktycznie będą opłacone dwie polisy tego samego ubezpieczenia na ten sam pojazd w dwóch różnych zakładach.
Ważność polisy ubezpieczeniowej w razie sprzedaży pojazdu
W obecnym stanie prawnym w razie zbycia pojazdu mechanicznego na nabywcę pojazdu przechodzą prawa i obowiązki zbywcy wynikające z tej umowy. Oznacza to że umowa ubezpieczenia ulega rozwiązaniu z upływem okresu na który została zawarta, chyba że kupujący wypowie umowę przed upływem okresu 30 dni od daty nabycia pojazd. Wówczas umowa rozwiązuje się z upływem 30 dni następujących po dniu nabycia pojazdu mechanicznego. Pamiętać należy, że zbywca pojazdu obowiązany jest do przekazania dokumentów potwierdzających zawarcie umowy ubezpieczenia nabywcy oraz powiadomienia o sprzedaży w terminie 30 dni do dnia zbycia pojazdu. Zakładu ubezpieczeń w razie niewypowiedzenia umowy zakład ubezpieczeń powinien dokonać ponownej kalkulacji składki.
Zakres ochrony ubezpieczenia OC posiadaczy pojazdów mechanicznych Ubezpieczenie OC chroni następstwa bezprawnego działania sprawcy skutkujące szkodą rzeczową (majątkową) i osobową w związku z ruchem pojazdu. Ruch pojazdu określony jest przez ustawę i obejmuje nie tylko faktyczny ruch pojazdu ale także szkody zaistniałe przy wsiadaniu i wysiadaniu z pojazdu, bezpośrednio przy załadowaniu i rozładowaniu pojazdu, podczas zatrzymania, postoju lub garażowania. Ubezpieczenie to pokrywa szkody wyrządzone przez każdorazowego kierującego pojazdem zarówno właściciela pojazdu, który wyrządził szkodę, jego żonę, brata etc. jak i w ekstremalnym przypadku złodzieja, który ukradł samochód i wyrządził podczas ucieczki szkodę. W ramach ochrony ubezpieczeniowej zakład wypłaca odszkodowanie za szkody osobowe tzn. te które dotyczą naruszenia czynności organizmu człowieka i ich skutkiem jest śmierć, uszkodzenie ciała lub rozstrój zdrowia oraz szkody rzeczowe tzn. te które dotyczą składników majątku i ich uszczuplenia - ich skutkiem jest utrata, zniszczenie lub uszkodzenie mienia w tym także utracone korzyści powstałe na skutek zdarzenia (szerzej na ten temat poniżej - szkoda osobowa i rzeczowa).
Odszkodowanie wypłaca się po stwierdzeniu odpowiedzialności cywilnej kierującego pojazdem, która może opierać się o dwie zasady prawne - zasadę ryzyka i zasadę winy (zasada ryzyka i winy omówiona została na początku niniejszego opracowania). W odniesieniu do odpowiedzialności kierującego pojazdem należy wskazać, iż:
zasada ryzyka - nakłada z góry na kierującego pojazdem odpowiedzialność wynikającą z faktu wprowadzenia pojazdu do ruchu. Poszkodowany nie musi wykazywać winy po stronie sprawcy (inaczej jest przy zasadzie winy), musi jedynie ukazać, że szkoda, której doznał pozostaje w związku z ruchem pojazdu. Jeżeli kierujący nie czuje się odpowiedzialny, żeby eskulpować (uwolnić) się z odpowiedzialności musi wykazać że szkoda nastąpiła na skutek:
a) siły wyższej;
b) wyłącznej winy poszkodowanego;
c) wyłącznej winy osoby trzeciej, za którą nie ponosi odpowiedzialności.
Ad a) Siła wyższa ( vis maior ) jako przesłanka wyłączająca odpowiedzialność na zasadzie ryzyka - to zdarzenie mające swe źródło z zewnątrz, poza ruchem , pojazdu i tylko takie zdarzenie, którego nie można było przewidzieć, uniknąć ani zwyczajnymi środkami przed nim się zabezpieczyć nawet przy dołożeniu największej staranności. (np. podczas jazdy w czasie burzy w będący w ruchu pojazd uderza piorun co skutkuje wypadkiem).
Ad b) Zobowiązany do odszkodowania na zasadzie ryzyka może uwolnić się też od odpowiedzialności, gdy uda mu się udowodnić wyłączną winę samego poszkodowanego. (np. przewożona osoba wyskoczyła nagle z pojazdu co skutkuje szkodą - krzywdą). Należy zaznaczyć, iż musi mieć tu miejsce wyłączność winy poszkodowanego - nie można mówić o współwinie, czy jakimkolwiek nawet minimalnym zawinieniu kierującego. W razie wykazania, że poszkodowany przyczynił się do powstania szkody, odszkodowanie może być zmniejszone na zasadzie art. 362 k.c. (przyczynienie) w zależności od stopnia winy poszkodowanego i sprawcy - szerzej o przyczynieniu poniżej.
Ad c) Zobowiązany do odszkodowania może uwolnić się również od odpowiedzialności gdy wykaże, że wyłączną winę za szkodę ponosi osoba trzecia , ale tylko taka za którą nie ponosi on odpowiedzialności.(np. do jadącego pojazdu strzela z procy chuligan - czego skutkiem jest wypadek).
Dopóki sprawca nie wykaże jednej z wyżej wymienionych przesłanek - siły wyższej, wyłącznej winy poszkodowanego, wyłącznej winy osoby trzeciej, za którą nie ponosi odpowiedzialności - dopóty jest podmiotem odpowiedzialnym za powstałą szkodę.
Zasada winy - wskazuje na odpowiedzialnego za skutki - sprawcę, który ponosi winę za powstałe zdarzenie szkodowe. Zasada winy zastosowanie ma przy zderzeniu pojazdów, przewozie z grzeczności i przewozie współmałżonka. Winę należy udowodnić - pokazać za pomocą dowodów, iż kierujący ponosi winę w swoim bezprawnym zaniechaniu lub działaniu. Przewóz z grzeczności ma miejsce wtedy gdy osoba przewożona kieruje się poczuciem grzeczności (np. podwiezienie sąsiadki do sklepu czy autostopowicza pod tytułem darmowym). Jest zbieżne ale nie identyczne z przewozem nieodpłatnym.
Poniżej przdstawiamy poprzedni stan prawny tj. do 31 12 2003 r.
Ubezpieczenie OC posiadaczy pojazdów mechanicznych reguluje Rozporządzenie Ministra Finansów z dnia 24 marca 2000 r. w sprawie ogólnych warunków obowiązkowego ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej posiadaczy pojazdów mechanicznych za szkody powstałe w związku z ruchem tych pojazdów.
Obowiązek zawarcia i skutki jego niedopełnienia
Rozporządzenie nakłada obowiązek zawarcia umowy ubezpieczenia OC na każdego posiadacza pojazdu. Posiadaczem pojazdu jest osoba, która posiada :
1. pojazdy samochodowe, ciągniki rolnicze, motorowery i przyczepy podlegające rejestracji stosownie do przepisów prawa o ruchu drogowym, w tym pojazdy:
- zabytkowe, w rozumieniu przepisów prawa o ruchu drogowym,
- wpisane do księgi inwentarza muzealiów zgodnie z przepisami dotyczącymi ewidencjonowania dóbr kultury w muzeach,
- mające co najmniej 40 lat,
- mające co najmniej 25 lat i uznane przez uprawnionego rzeczoznawcę techniki samochodowej i ruchu drogowego za pojazd unikatowy lub mający szczególne znaczenie dla udokumentowania historii motoryzacji,
2. pojazdy wolnobieżne w rozumieniu przepisów prawa o ruchu drogowym, z wyłączeniem pojazdów wolnobieżnych będących w posiadaniu rolników prowadzących gospodarstwo rolne i użytkowanych w związku z prowadzeniem tego gospodarstwa,
3. pojazdy zarejestrowane za granicą i dopuszczone do ruchu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej,
4. inne pojazdy będące w posiadaniu jednostek podległych ministrowi właściwemu do spraw obrony narodowej albo organów i jednostek nadzorowanych, podległych lub podporządkowanych ministrowi właściwemu do spraw wewnętrznych, napędzane umieszczonym na nich silnikiem zasilanym z własnego źródła energii, wraz z ciągniętym wszelkiego rodzaju sprzętem.
Za brak ubezpieczenia w/w pojazdu jego posiadacz może być ukarany kara pieniężną, która w 2003 r. wynosi odpowiednio w zależności od pojazdu:
- 3 400 zł samochody osobowe
- 4 800 zł samochody ciężarowe i autobusy
- 500 zł pozostałe pojazdy
Karę na posiadacza nakłada Ubezpieczeniowy Fundusz Gwarancyjny. Prócz omawianej kary finansowej, organy kontrolne mogą posiadaczowi odebrać dowód rejestracyjny pojazdu, co uniemożliwi dalszą jazdę i może stanowić dla niego dodatkowe koszty. Obecnie trwające prace legislacyjne w projektach przewidują zróżnicowanie wysokości w/w kar w zależności od terminu opóźnienia realizacji obowiązku zawarcia ubezpieczenia OC. Projektuje się rozwiązanie stanowiące, że im krótszy termin opóźnienia tym niższa kara za brak obowiązkowego ubezpieczenia. Gdy posiadacz nie ma ubezpieczenia obowiązkowego OC a jest sprawcą wypadku odszkodowanie za niego zapłaci Ubezpieczeniowy Fundusz Gwarancyjny. Jednakże UFG po wypłacie odszkodowania oprócz kary za brak ubezpieczenia może żądać jego zwrotu. Zwrot odszkodowania może stanowić olbrzymie i często dożywotnie obciążenie finansowe wobec sprawcy, który nie dopełnił obowiązku zawarcia umowy ubezpieczenia OC.
Jak i gdzie zawierać ubezpieczenie OC posiadaczy pojazdów mechanicznych Ubezpieczenie OC można zawierać w dowolnym zakładzie ubezpieczeń prowadzących ubezpieczenia OC posiadaczy pojazdów. Zakład prowadzący działalność w tej grupie ubezpieczeń nie może odmówić zawarcia umowy ubezpieczenia powołując się np. na wysoką szkodowość konkretnej osoby. Przed zawarciem umowy należy bardzo dokładnie wypełnić wniosek o ubezpieczenie. Zdarza się, że wznawiając umowę na kolejny okres ubezpieczenia zakład nie wymaga wypełnienia kolejnego wniosku, ograniczając się do przesłanie pocztą poleceń przekazu składki za ubezpieczenie na kolejny okres. Poza wnioskiem o ubezpieczenie zakład żąda od wnioskodawcy dowodu rejestracyjnego - chodzi tutaj o potwierdzenie jego technicznej sprawności. Pojazd bez dowodu rejestracyjnego, również może być ubezpieczony, z tym że wnioskując o jego ubezpieczenie należy przedstawić odpowiednie zaświadczenie z badania technicznego, świadectwo homologacji potwierdzających jego stan techniczny etc.
Okres ubezpieczenia oraz możliwość rezygnacji z umowy Umowę ubezpieczenia zawiera się zazwyczaj na okres 12 miesięcy. Okres ten się automatycznie przedłuża. Rozporządzenie przewiduje także krótsze okresy ubezpieczenia w stosunku do pojazdów zarejestrowanych czasowo i pojazdów zarejestrowanych za granicą. Minimalny okres na jaki można zawrzeć umowy krótkoterminowe to okres 15 dni. Tego typu umowy nie ulegają automatycznemu przedłużeniu. Natomiast umowa roczna ulega automatycznemu przedłużeniu i jej zakończenie może nastąpić przez wypowiedzenie - może ono być dokonane nie później niż jeden dzień przed upływem dwunastomiesięcznego okresu ubezpieczenia poprzez złożenie pisemnego oświadczenia w Zakładzie ubezpieczeń (za potwierdzeniem odbioru) lub pocztą listem poleconym. Brak wypowiedzenia umowy w jednym zakładzie i zawarcie umowy w innym spowoduje, iż dotychczasowa umowa przedłuży się automatycznie przy równoczesnym obowiązywaniu nowej. Zakład w którym nie wypowiedziano umowy może skutecznie domagać się składki za ubezpieczenie wraz z odsetkami z tytułu zwłoki w jej zapłacie - czyli praktycznie będą opłacone dwie polisy tego samego ubezpieczenia na ten sam pojazd w dwóch różnych zakładach.
Zakres ochrony ubezpieczenia OC posiadaczy pojazdów mechanicznych Ubezpieczenie OC chroni następstwa bezprawnego działania sprawcy skutkujące szkodą rzeczową (majątkową) i osobową w związku z ruchem pojazdu. Ruch pojazdu określony jest precyzyjnie przez rozporządzenie i obejmuje nie tylko faktyczny ruch pojazdu ale także szkody zaistniałe przy wsiadaniu i wysiadaniu z pojazdu, bezpośrednio przy załadowaniu i rozładowaniu pojazdu, podczas zatrzymania, postoju lub garażowania. Ubezpieczenie to pokrywa szkody wyrządzone przez każdorazowego kierującego pojazdem zarówno właściciela pojazdu, który wyrządził szkodę, jego żonę, brata etc. jak i w ekstremalnym przypadku złodzieja, który ukradł samochód i wyrządził podczas ucieczki szkodę. W ramach ochrony ubezpieczeniowej zakład wypłaca odszkodowanie za szkody osobowe tzn. te które dotyczą naruszenia czynności organizmu człowieka i ich skutkiem jest śmierć, uszkodzenie ciała lub rozstrój zdrowia oraz szkody rzeczowe tzn. te które dotyczą składników majątku i ich uszczuplenia - ich skutkiem jest utrata, zniszczenie lub uszkodzenie mienia w tym także utracone korzyści powstałe na skutek zdarzenia (szerzej na ten temat poniżej - szkoda osobowa i rzeczowa).
Odszkodowanie wypłaca się po stwierdzeniu odpowiedzialności cywilnej kierującego pojazdem, która może opierać się o dwie zasady prawne - zasadę ryzyka i zasadę winy (zasada ryzyka i winy omówiona została na początku niniejszego opracowania). W odniesieniu do odpowiedzialności kierującego pojazdem należy wskazać, iż:
zasada ryzyka - nakłada z góry na kierującego pojazdem odpowiedzialność wynikającą z faktu wprowadzenia pojazdu do ruchu. Poszkodowany nie musi wykazywać winy po stronie sprawcy (inaczej jest przy zasadzie winy), musi jedynie ukazać, że szkoda, której doznał pozostaje w związku z ruchem pojazdu. Jeżeli kierujący nie czuje się odpowiedzialny, żeby eskulpować (uwolnić) się z odpowiedzialności musi wykazać że szkoda nastąpiła na skutek:
a) siły wyższej;
b) wyłącznej winy poszkodowanego;
c) wyłącznej winy osoby trzeciej, za którą nie ponosi odpowiedzialności.
Ad a) Siła wyższa ( vis maior ) jako przesłanka wyłączająca odpowiedzialność na zasadzie ryzyka - to zdarzenie mające swe źródło z zewnątrz, poza ruchem , pojazdu i tylko takie zdarzenie, którego nie można było przewidzieć, uniknąć ani zwyczajnymi środkami przed nim się zabezpieczyć nawet przy dołożeniu największej staranności. (np. podczas jazdy w czasie burzy w będący w ruchu pojazd uderza piorun co skutkuje wypadkiem).
Ad b) Zobowiązany do odszkodowania na zasadzie ryzyka może uwolnić się też od odpowiedzialności, gdy uda mu się udowodnić wyłączną winę samego poszkodowanego. (np. przewożona osoba wyskoczyła nagle z pojazdu co skutkuje szkodą - krzywdą). Należy zaznaczyć, iż musi mieć tu miejsce wyłączność winy poszkodowanego - nie można mówić o współwinie, czy jakimkolwiek nawet minimalnym zawinieniu kierującego. W razie wykazania, że poszkodowany przyczynił się do powstania szkody, odszkodowanie może być zmniejszone na zasadzie art. 362 k.c. (przyczynienie) w zależności od stopnia winy poszkodowanego i sprawcy - szerzej o przyczynieniu poniżej.
Ad c) Zobowiązany do odszkodowania może uwolnić się również od odpowiedzialności gdy wykaże, że wyłączną winę za szkodę ponosi osoba trzecia , ale tylko taka za którą nie ponosi on odpowiedzialności.(np. do jadącego pojazdu strzela z procy chuligan - czego skutkiem jest wypadek).
Dopóki sprawca nie wykaże jednej z wyżej wymienionych przesłanek - siły wyższej, wyłącznej winy poszkodowanego, wyłącznej winy osoby trzeciej, za którą nie ponosi odpowiedzialności - dopóty jest podmiotem odpowiedzialnym za powstałą szkodę.
Zasada winy - wskazuje na odpowiedzialnego za skutki - sprawcę, który ponosi winę za powstałe zdarzenie szkodowe. Zasada winy zastosowanie ma przy zderzeniu pojazdów, przewozie z grzeczności i przewozie współmałżonka. Winę należy udowodnić - pokazać za pomocą dowodów, iż kierujący ponosi winę w swoim bezprawnym zaniechaniu lub działaniu. Przewóz z grzeczności ma miejsce wtedy gdy osoba przewożona kieruje się poczuciem grzeczności (np. podwiezienie sąsiadki do sklepu czy autostopowicza pod tytułem darmowym). Jest zbieżne ale nie identyczne z przewozem nieodpłatnym.
Obowiązek zawarcia i skutki jego niedopełnienia
Ustawa nakłada obowiązek zawarcia umowy ubezpieczenia OC na każdego posiadacza pojazdu mechanicznego. Za pojazd taki uważa się:
1. pojazd samochodowy, ciągnik rolniczy, motorower i przyczepę określone w przepisach ustawy - Prawo o ruchu drogowym,
2. pojazd wolnobieżny w rozumieniu przepisów ustawy - Prawo o ruchu drogowym, z wyłączeniem pojazdów wolnobieżnych będących w posiadaniu rolników posiadających gospodarstwo rolne i użytkowanych w związku z posiadaniem tego gospodarstwa;
3. pojazd historyczny, tzn. taki, który stanowi:
a) pojazd zabytkowy w rozumieniu przepisów ustawy - Prawo o ruchu drogowym,
b) pojazd wpisany do księgi inwentarza muzealiów zgodnie z przepisami dotyczącymi ewidencjonowania dóbr kultury w muzeach,
c) pojazd mający co najmniej 40 lat,
d) pojazd mający co najmniej 25 lat i uznany przez uprawnionego rzeczoznawcę samochodowego za pojazd unikatowy lub mający szczególne znaczenie dla udokumentowania historii motoryzacji;
4. pojazdy zarejestrowane za granicą i dopuszczone do ruchu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej,
5. inne pojazdy będące w posiadaniu jednostek podległych ministrowi właściwemu do spraw obrony narodowej albo organów i jednostek nadzorowanych, podległych lub podporządkowanych ministrowi właściwemu do spraw wewnętrznych, napędzane umieszczonym na nich silnikiem zasilanym z własnego źródła energii, wraz z ciągniętym wszelkiego rodzaju sprzętem.
Za brak ubezpieczenia w/w pojazdu jego posiadacz może być ukarany kara pieniężną, która w zależności od pojazdu wynosi równowartość EURO wyrażoną w złotych ustalona przy zastosowaniu kursu średniego ogłoszanego przez Narodowy Bank Polski według tabeli kursów nr 1 w roku kontroli:
- 500 EURO samochody osobowe
- 800 EURO samochody ciężarowe i autobusy
- 100 EURO pozostałe pojazdy
Wskazane powyżej opłaty uzależnione są od okresu pozostawania bez ochrony ubezpieczeniowej w każdym roku kalendarzowym i wynoszą:
- 20 % opłaty wskazanych powyżej w przypadku, gdy okres ten nie przekracza 3 dni
- 50 % opłaty wskazanych powyżej w przypadku, gdy okres ten nie przekracza 14 dni
100 % opłaty wskazanych powyżej w przypadku, gdy okres przekracza 14 dni.
Karę na posiadacza nakłada Ubezpieczeniowy Fundusz Gwarancyjny. Prócz omawianej kary finansowej, organy kontrolne mogą posiadaczowi odebrać dowód rejestracyjny pojazdu, co uniemożliwi dalszą jazdę i może stanowić dla niego dodatkowe koszty. Gdy posiadacz nie ma ubezpieczenia obowiązkowego OC a jest sprawcą wypadku odszkodowanie za niego zapłaci Ubezpieczeniowy Fundusz Gwarancyjny za szkody w mieniu i na osobie. Jednakże UFG po wypłacie odszkodowania oprócz kary za brak ubezpieczenia może żądać jego zwrotu. Zwrot odszkodowania może stanowić olbrzymie i często dożywotnie obciążenie finansowe wobec sprawcy, który nie dopełnił obowiązku zawarcia umowy ubezpieczenia OC.
Jak i gdzie zawierać ubezpieczenie OC posiadaczy pojazdów mechanicznych Ubezpieczenie OC można zawierać w dowolnym zakładzie ubezpieczeń prowadzących ubezpieczenia OC posiadaczy pojazdów. Zakład prowadzący działalność w tej grupie ubezpieczeń nie może odmówić zawarcia umowy ubezpieczenia powołując się np. na wysoką szkodowość konkretnej osoby. Przed zawarciem umowy należy bardzo dokładnie wypełnić wniosek o ubezpieczenie. Zdarza się, że wznawiając umowę na kolejny okres ubezpieczenia zakład nie wymaga wypełnienia kolejnego wniosku, ograniczając się do przesłanie pocztą poleceń przekazu składki za ubezpieczenie na kolejny okres. Poza wnioskiem o ubezpieczenie zakład żąda od wnioskodawcy dowodu rejestracyjnego - chodzi tutaj o potwierdzenie jego technicznej sprawności. Pojazd bez dowodu rejestracyjnego, również może być ubezpieczony, z tym że wnioskując o jego ubezpieczenie należy przedstawić odpowiednie zaświadczenie z badania technicznego, świadectwo homologacji potwierdzających jego stan techniczny etc.
Okres ubezpieczenia oraz możliwość rezygnacji z umowy Zasadniczym okresem trwania umowy ubezpieczenia jest okres 12 miesięczny. Jeżeli umowa nie zostanie wypowiedziana pisemnie przynajmniej na jeden dzień przed upływem okresu wskazanego na polisie umowa ubezpieczenia automatycznie zawierana jest na następny okres. Ustawa przewiduje także krótsze okresy ubezpieczenia w stosunku do pojazdów zarejestrowanych czasowo, pojazdów zarejestrowanych za granicą, pojazdów wolnobieżnych oraz pojazdów historycznych. Również można zawrzeć umowę ubezpieczenia krótkoterminowego zarejestrowanego na stałe pojazdu, jednakże tylko przez podmiot prowadzący działalność gospodarczą polegającą na pośredniczeniu w kupnie i sprzedaż pojazdów mechanicznych w zakresie pojazdów przeznaczonych do kupna lub sprzedaży pojazdów mechanicznych. . Minimalny okres na jaki można zawrzeć umowy krótkoterminowe to okres 30 dni. Tego typu umowy nie ulegają automatycznemu przedłużeniu. Natomiast umowa roczna ulega automatycznemu przedłużeniu i jej zakończenie może nastąpić przez wypowiedzenie - może ono być dokonane nie później niż jeden dzień przed upływem dwunastomiesięcznego okresu ubezpieczenia poprzez złożenie pisemnego oświadczenia w Zakładzie ubezpieczeń (za potwierdzeniem odbioru) lub pocztą listem poleconym. Brak wypowiedzenia umowy w jednym zakładzie i zawarcie umowy w innym spowoduje, iż dotychczasowa umowa przedłuży się automatycznie przy równoczesnym obowiązywaniu nowej. Zakład w którym nie wypowiedziano umowy może skutecznie domagać się składki za ubezpieczenie wraz z odsetkami z tytułu zwłoki w jej zapłacie - czyli praktycznie będą opłacone dwie polisy tego samego ubezpieczenia na ten sam pojazd w dwóch różnych zakładach.
Ważność polisy ubezpieczeniowej w razie sprzedaży pojazdu
W obecnym stanie prawnym w razie zbycia pojazdu mechanicznego na nabywcę pojazdu przechodzą prawa i obowiązki zbywcy wynikające z tej umowy. Oznacza to że umowa ubezpieczenia ulega rozwiązaniu z upływem okresu na który została zawarta, chyba że kupujący wypowie umowę przed upływem okresu 30 dni od daty nabycia pojazd. Wówczas umowa rozwiązuje się z upływem 30 dni następujących po dniu nabycia pojazdu mechanicznego. Pamiętać należy, że zbywca pojazdu obowiązany jest do przekazania dokumentów potwierdzających zawarcie umowy ubezpieczenia nabywcy oraz powiadomienia o sprzedaży w terminie 30 dni do dnia zbycia pojazdu. Zakładu ubezpieczeń w razie niewypowiedzenia umowy zakład ubezpieczeń powinien dokonać ponownej kalkulacji składki.
Zakres ochrony ubezpieczenia OC posiadaczy pojazdów mechanicznych Ubezpieczenie OC chroni następstwa bezprawnego działania sprawcy skutkujące szkodą rzeczową (majątkową) i osobową w związku z ruchem pojazdu. Ruch pojazdu określony jest przez ustawę i obejmuje nie tylko faktyczny ruch pojazdu ale także szkody zaistniałe przy wsiadaniu i wysiadaniu z pojazdu, bezpośrednio przy załadowaniu i rozładowaniu pojazdu, podczas zatrzymania, postoju lub garażowania. Ubezpieczenie to pokrywa szkody wyrządzone przez każdorazowego kierującego pojazdem zarówno właściciela pojazdu, który wyrządził szkodę, jego żonę, brata etc. jak i w ekstremalnym przypadku złodzieja, który ukradł samochód i wyrządził podczas ucieczki szkodę. W ramach ochrony ubezpieczeniowej zakład wypłaca odszkodowanie za szkody osobowe tzn. te które dotyczą naruszenia czynności organizmu człowieka i ich skutkiem jest śmierć, uszkodzenie ciała lub rozstrój zdrowia oraz szkody rzeczowe tzn. te które dotyczą składników majątku i ich uszczuplenia - ich skutkiem jest utrata, zniszczenie lub uszkodzenie mienia w tym także utracone korzyści powstałe na skutek zdarzenia (szerzej na ten temat poniżej - szkoda osobowa i rzeczowa).
Odszkodowanie wypłaca się po stwierdzeniu odpowiedzialności cywilnej kierującego pojazdem, która może opierać się o dwie zasady prawne - zasadę ryzyka i zasadę winy (zasada ryzyka i winy omówiona została na początku niniejszego opracowania). W odniesieniu do odpowiedzialności kierującego pojazdem należy wskazać, iż:
zasada ryzyka - nakłada z góry na kierującego pojazdem odpowiedzialność wynikającą z faktu wprowadzenia pojazdu do ruchu. Poszkodowany nie musi wykazywać winy po stronie sprawcy (inaczej jest przy zasadzie winy), musi jedynie ukazać, że szkoda, której doznał pozostaje w związku z ruchem pojazdu. Jeżeli kierujący nie czuje się odpowiedzialny, żeby eskulpować (uwolnić) się z odpowiedzialności musi wykazać że szkoda nastąpiła na skutek:
a) siły wyższej;
b) wyłącznej winy poszkodowanego;
c) wyłącznej winy osoby trzeciej, za którą nie ponosi odpowiedzialności.
Ad a) Siła wyższa ( vis maior ) jako przesłanka wyłączająca odpowiedzialność na zasadzie ryzyka - to zdarzenie mające swe źródło z zewnątrz, poza ruchem , pojazdu i tylko takie zdarzenie, którego nie można było przewidzieć, uniknąć ani zwyczajnymi środkami przed nim się zabezpieczyć nawet przy dołożeniu największej staranności. (np. podczas jazdy w czasie burzy w będący w ruchu pojazd uderza piorun co skutkuje wypadkiem).
Ad b) Zobowiązany do odszkodowania na zasadzie ryzyka może uwolnić się też od odpowiedzialności, gdy uda mu się udowodnić wyłączną winę samego poszkodowanego. (np. przewożona osoba wyskoczyła nagle z pojazdu co skutkuje szkodą - krzywdą). Należy zaznaczyć, iż musi mieć tu miejsce wyłączność winy poszkodowanego - nie można mówić o współwinie, czy jakimkolwiek nawet minimalnym zawinieniu kierującego. W razie wykazania, że poszkodowany przyczynił się do powstania szkody, odszkodowanie może być zmniejszone na zasadzie art. 362 k.c. (przyczynienie) w zależności od stopnia winy poszkodowanego i sprawcy - szerzej o przyczynieniu poniżej.
Ad c) Zobowiązany do odszkodowania może uwolnić się również od odpowiedzialności gdy wykaże, że wyłączną winę za szkodę ponosi osoba trzecia , ale tylko taka za którą nie ponosi on odpowiedzialności.(np. do jadącego pojazdu strzela z procy chuligan - czego skutkiem jest wypadek).
Dopóki sprawca nie wykaże jednej z wyżej wymienionych przesłanek - siły wyższej, wyłącznej winy poszkodowanego, wyłącznej winy osoby trzeciej, za którą nie ponosi odpowiedzialności - dopóty jest podmiotem odpowiedzialnym za powstałą szkodę.
Zasada winy - wskazuje na odpowiedzialnego za skutki - sprawcę, który ponosi winę za powstałe zdarzenie szkodowe. Zasada winy zastosowanie ma przy zderzeniu pojazdów, przewozie z grzeczności i przewozie współmałżonka. Winę należy udowodnić - pokazać za pomocą dowodów, iż kierujący ponosi winę w swoim bezprawnym zaniechaniu lub działaniu. Przewóz z grzeczności ma miejsce wtedy gdy osoba przewożona kieruje się poczuciem grzeczności (np. podwiezienie sąsiadki do sklepu czy autostopowicza pod tytułem darmowym). Jest zbieżne ale nie identyczne z przewozem nieodpłatnym.
Poniżej przdstawiamy poprzedni stan prawny tj. do 31 12 2003 r.
Ubezpieczenie OC posiadaczy pojazdów mechanicznych reguluje Rozporządzenie Ministra Finansów z dnia 24 marca 2000 r. w sprawie ogólnych warunków obowiązkowego ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej posiadaczy pojazdów mechanicznych za szkody powstałe w związku z ruchem tych pojazdów.
Obowiązek zawarcia i skutki jego niedopełnienia
Rozporządzenie nakłada obowiązek zawarcia umowy ubezpieczenia OC na każdego posiadacza pojazdu. Posiadaczem pojazdu jest osoba, która posiada :
1. pojazdy samochodowe, ciągniki rolnicze, motorowery i przyczepy podlegające rejestracji stosownie do przepisów prawa o ruchu drogowym, w tym pojazdy:
- zabytkowe, w rozumieniu przepisów prawa o ruchu drogowym,
- wpisane do księgi inwentarza muzealiów zgodnie z przepisami dotyczącymi ewidencjonowania dóbr kultury w muzeach,
- mające co najmniej 40 lat,
- mające co najmniej 25 lat i uznane przez uprawnionego rzeczoznawcę techniki samochodowej i ruchu drogowego za pojazd unikatowy lub mający szczególne znaczenie dla udokumentowania historii motoryzacji,
2. pojazdy wolnobieżne w rozumieniu przepisów prawa o ruchu drogowym, z wyłączeniem pojazdów wolnobieżnych będących w posiadaniu rolników prowadzących gospodarstwo rolne i użytkowanych w związku z prowadzeniem tego gospodarstwa,
3. pojazdy zarejestrowane za granicą i dopuszczone do ruchu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej,
4. inne pojazdy będące w posiadaniu jednostek podległych ministrowi właściwemu do spraw obrony narodowej albo organów i jednostek nadzorowanych, podległych lub podporządkowanych ministrowi właściwemu do spraw wewnętrznych, napędzane umieszczonym na nich silnikiem zasilanym z własnego źródła energii, wraz z ciągniętym wszelkiego rodzaju sprzętem.
Za brak ubezpieczenia w/w pojazdu jego posiadacz może być ukarany kara pieniężną, która w 2003 r. wynosi odpowiednio w zależności od pojazdu:
- 3 400 zł samochody osobowe
- 4 800 zł samochody ciężarowe i autobusy
- 500 zł pozostałe pojazdy
Karę na posiadacza nakłada Ubezpieczeniowy Fundusz Gwarancyjny. Prócz omawianej kary finansowej, organy kontrolne mogą posiadaczowi odebrać dowód rejestracyjny pojazdu, co uniemożliwi dalszą jazdę i może stanowić dla niego dodatkowe koszty. Obecnie trwające prace legislacyjne w projektach przewidują zróżnicowanie wysokości w/w kar w zależności od terminu opóźnienia realizacji obowiązku zawarcia ubezpieczenia OC. Projektuje się rozwiązanie stanowiące, że im krótszy termin opóźnienia tym niższa kara za brak obowiązkowego ubezpieczenia. Gdy posiadacz nie ma ubezpieczenia obowiązkowego OC a jest sprawcą wypadku odszkodowanie za niego zapłaci Ubezpieczeniowy Fundusz Gwarancyjny. Jednakże UFG po wypłacie odszkodowania oprócz kary za brak ubezpieczenia może żądać jego zwrotu. Zwrot odszkodowania może stanowić olbrzymie i często dożywotnie obciążenie finansowe wobec sprawcy, który nie dopełnił obowiązku zawarcia umowy ubezpieczenia OC.
Jak i gdzie zawierać ubezpieczenie OC posiadaczy pojazdów mechanicznych Ubezpieczenie OC można zawierać w dowolnym zakładzie ubezpieczeń prowadzących ubezpieczenia OC posiadaczy pojazdów. Zakład prowadzący działalność w tej grupie ubezpieczeń nie może odmówić zawarcia umowy ubezpieczenia powołując się np. na wysoką szkodowość konkretnej osoby. Przed zawarciem umowy należy bardzo dokładnie wypełnić wniosek o ubezpieczenie. Zdarza się, że wznawiając umowę na kolejny okres ubezpieczenia zakład nie wymaga wypełnienia kolejnego wniosku, ograniczając się do przesłanie pocztą poleceń przekazu składki za ubezpieczenie na kolejny okres. Poza wnioskiem o ubezpieczenie zakład żąda od wnioskodawcy dowodu rejestracyjnego - chodzi tutaj o potwierdzenie jego technicznej sprawności. Pojazd bez dowodu rejestracyjnego, również może być ubezpieczony, z tym że wnioskując o jego ubezpieczenie należy przedstawić odpowiednie zaświadczenie z badania technicznego, świadectwo homologacji potwierdzających jego stan techniczny etc.
Okres ubezpieczenia oraz możliwość rezygnacji z umowy Umowę ubezpieczenia zawiera się zazwyczaj na okres 12 miesięcy. Okres ten się automatycznie przedłuża. Rozporządzenie przewiduje także krótsze okresy ubezpieczenia w stosunku do pojazdów zarejestrowanych czasowo i pojazdów zarejestrowanych za granicą. Minimalny okres na jaki można zawrzeć umowy krótkoterminowe to okres 15 dni. Tego typu umowy nie ulegają automatycznemu przedłużeniu. Natomiast umowa roczna ulega automatycznemu przedłużeniu i jej zakończenie może nastąpić przez wypowiedzenie - może ono być dokonane nie później niż jeden dzień przed upływem dwunastomiesięcznego okresu ubezpieczenia poprzez złożenie pisemnego oświadczenia w Zakładzie ubezpieczeń (za potwierdzeniem odbioru) lub pocztą listem poleconym. Brak wypowiedzenia umowy w jednym zakładzie i zawarcie umowy w innym spowoduje, iż dotychczasowa umowa przedłuży się automatycznie przy równoczesnym obowiązywaniu nowej. Zakład w którym nie wypowiedziano umowy może skutecznie domagać się składki za ubezpieczenie wraz z odsetkami z tytułu zwłoki w jej zapłacie - czyli praktycznie będą opłacone dwie polisy tego samego ubezpieczenia na ten sam pojazd w dwóch różnych zakładach.
Zakres ochrony ubezpieczenia OC posiadaczy pojazdów mechanicznych Ubezpieczenie OC chroni następstwa bezprawnego działania sprawcy skutkujące szkodą rzeczową (majątkową) i osobową w związku z ruchem pojazdu. Ruch pojazdu określony jest precyzyjnie przez rozporządzenie i obejmuje nie tylko faktyczny ruch pojazdu ale także szkody zaistniałe przy wsiadaniu i wysiadaniu z pojazdu, bezpośrednio przy załadowaniu i rozładowaniu pojazdu, podczas zatrzymania, postoju lub garażowania. Ubezpieczenie to pokrywa szkody wyrządzone przez każdorazowego kierującego pojazdem zarówno właściciela pojazdu, który wyrządził szkodę, jego żonę, brata etc. jak i w ekstremalnym przypadku złodzieja, który ukradł samochód i wyrządził podczas ucieczki szkodę. W ramach ochrony ubezpieczeniowej zakład wypłaca odszkodowanie za szkody osobowe tzn. te które dotyczą naruszenia czynności organizmu człowieka i ich skutkiem jest śmierć, uszkodzenie ciała lub rozstrój zdrowia oraz szkody rzeczowe tzn. te które dotyczą składników majątku i ich uszczuplenia - ich skutkiem jest utrata, zniszczenie lub uszkodzenie mienia w tym także utracone korzyści powstałe na skutek zdarzenia (szerzej na ten temat poniżej - szkoda osobowa i rzeczowa).
Odszkodowanie wypłaca się po stwierdzeniu odpowiedzialności cywilnej kierującego pojazdem, która może opierać się o dwie zasady prawne - zasadę ryzyka i zasadę winy (zasada ryzyka i winy omówiona została na początku niniejszego opracowania). W odniesieniu do odpowiedzialności kierującego pojazdem należy wskazać, iż:
zasada ryzyka - nakłada z góry na kierującego pojazdem odpowiedzialność wynikającą z faktu wprowadzenia pojazdu do ruchu. Poszkodowany nie musi wykazywać winy po stronie sprawcy (inaczej jest przy zasadzie winy), musi jedynie ukazać, że szkoda, której doznał pozostaje w związku z ruchem pojazdu. Jeżeli kierujący nie czuje się odpowiedzialny, żeby eskulpować (uwolnić) się z odpowiedzialności musi wykazać że szkoda nastąpiła na skutek:
a) siły wyższej;
b) wyłącznej winy poszkodowanego;
c) wyłącznej winy osoby trzeciej, za którą nie ponosi odpowiedzialności.
Ad a) Siła wyższa ( vis maior ) jako przesłanka wyłączająca odpowiedzialność na zasadzie ryzyka - to zdarzenie mające swe źródło z zewnątrz, poza ruchem , pojazdu i tylko takie zdarzenie, którego nie można było przewidzieć, uniknąć ani zwyczajnymi środkami przed nim się zabezpieczyć nawet przy dołożeniu największej staranności. (np. podczas jazdy w czasie burzy w będący w ruchu pojazd uderza piorun co skutkuje wypadkiem).
Ad b) Zobowiązany do odszkodowania na zasadzie ryzyka może uwolnić się też od odpowiedzialności, gdy uda mu się udowodnić wyłączną winę samego poszkodowanego. (np. przewożona osoba wyskoczyła nagle z pojazdu co skutkuje szkodą - krzywdą). Należy zaznaczyć, iż musi mieć tu miejsce wyłączność winy poszkodowanego - nie można mówić o współwinie, czy jakimkolwiek nawet minimalnym zawinieniu kierującego. W razie wykazania, że poszkodowany przyczynił się do powstania szkody, odszkodowanie może być zmniejszone na zasadzie art. 362 k.c. (przyczynienie) w zależności od stopnia winy poszkodowanego i sprawcy - szerzej o przyczynieniu poniżej.
Ad c) Zobowiązany do odszkodowania może uwolnić się również od odpowiedzialności gdy wykaże, że wyłączną winę za szkodę ponosi osoba trzecia , ale tylko taka za którą nie ponosi on odpowiedzialności.(np. do jadącego pojazdu strzela z procy chuligan - czego skutkiem jest wypadek).
Dopóki sprawca nie wykaże jednej z wyżej wymienionych przesłanek - siły wyższej, wyłącznej winy poszkodowanego, wyłącznej winy osoby trzeciej, za którą nie ponosi odpowiedzialności - dopóty jest podmiotem odpowiedzialnym za powstałą szkodę.
Zasada winy - wskazuje na odpowiedzialnego za skutki - sprawcę, który ponosi winę za powstałe zdarzenie szkodowe. Zasada winy zastosowanie ma przy zderzeniu pojazdów, przewozie z grzeczności i przewozie współmałżonka. Winę należy udowodnić - pokazać za pomocą dowodów, iż kierujący ponosi winę w swoim bezprawnym zaniechaniu lub działaniu. Przewóz z grzeczności ma miejsce wtedy gdy osoba przewożona kieruje się poczuciem grzeczności (np. podwiezienie sąsiadki do sklepu czy autostopowicza pod tytułem darmowym). Jest zbieżne ale nie identyczne z przewozem nieodpłatnym.
